ਇਸ ਸੰਮਾਨਤ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ ਘੜੀ ਆ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜਿਆਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸੀ। ਰਾਮ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਅਸੀਮ ਚਮਕ, ਉਸ ਦੇ ਰਾਜਿਆਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਘੜੀ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੇ ਚੰਗੀ ਚਾਹ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਦਾ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਮਾਰਗ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਜਾਂਦਾ, ਕੋਈ ਵੀ ਮਨ ਜਾਂ ਨਜ਼ਰ ਉਸ ਤੋਂ ਹਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਤਿਰਸਕਾਰਯੋਗ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ, ਹਰ ਵਰਗ ਤੇ ਹਰ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਦਇਆ ਦਿਖਾਉਂਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ। ਆਯੋਧਿਆ ਦੇ ਮਹਲ, ਜਿਹੜੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਜਵੇਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੇ ਲੱਗਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ—ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਮਹਲ ਨੂੰ ਵੀ ਟੱਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ—ਰਾਮ ਨੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਤਿੰਨ ਅੰਗਣੇ, ਜਿੱਥੇ ਧਨੁਧਾਰੀ ਤੇ ਘੋੜੇ ਰਖੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਪਾਰ ਕੀਤੇ; ਫਿਰ ਦੋ ਹੋਰ ਅੰਗਣੇ ਪੈਦਲ ਤੈਅ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਅੰਗਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਲੋਕ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਖ਼ੁਸ਼, ਉਸ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਉਗਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ। ਹੁਣ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਥਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਕੈਕੇਈ ਨਾਲ ਬੈਠਾ, ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ, ਚਿਹਰਾ ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਦੁਖੀ ਦੇਖਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਸਰੀਰਕ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰ ਛੁਹੇ; ਫਿਰ, ਸੁਰਤ ਨਾਲ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪੈਰ ਛੁਹੇ। ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, 'ਰਾਮ' ਆਖ ਕੇ, ਨਾ ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖ ਸਕਿਆ, ਨਾ ਕੁਝ ਬੋਲ ਸਕਿਆ। ਇਹ ਅਜੋਖਾ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੀ ਡਰ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਸੱਪ 'ਤੇ ਪੈ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੂੰ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੋਗ ਵਿਚ ਪਿਆ, ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ, ਮਨ ਉਲਝਿਆ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਿਰਾਸ਼, ਵੇਖਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੋ ਗਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸਾਧੂ, ਜੋ ਝੂਠ ਬੋਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਅਗਾਧ ਦੁਖ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੋਰ ਵਧ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਉਚਾਲਾ ਮਾਰਦਾ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ, ਰਾਮ ਨੇ ਚਾਰ ਕਾਰਨਾਂ 'ਤੇ ਸੋਚਿਆ: "ਅੱਜ ਪਿਤਾ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ?" "ਹੋਰ ਸਮੇਂ, ਭਾਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਹੋਣ, ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਣ 'ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ; ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਦੁਖ ਹੋਇਆ?" ਸੋਗ-ਗ੍ਰਸਤ, ਚਿਹਰਾ ਝੁਕਿਆ, ਰਾਮ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਕੋਈ ਅਜਾਣੇ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਗਲਤੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪਿਤਾ ਮੈਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਹਨ? ਦੱਸੋ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨਾਓ।" "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅੱਜ ਕਿਉਂ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਸੋਗ-ਗ੍ਰਸਤ ਹਨ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ?" "ਕੋਈ ਸਰੀਰਕ ਜਾਂ ਮਨਕਾ ਦੁਖ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆ ਗਿਆ? ਕਿਉਂਕਿ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਿਲਣੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦੀ, ਤੇ ਦੁਖ ਜਾਂ ਚਿੰਤਾ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।" "ਭਾਰਤ, ਜੋ ਸੋਹਣਾ ਹੈ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭ ਘਟਨਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਈ?" "ਜੇ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਕਰ ਦਿਆਂ, ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾ ਮੰਨਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਜੀਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਪਿਤਾ ਗੁੱਸੇ ਹਨ।" "ਜਿਸ ਵਿਆਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਇਥੇ ਹੀ ਦਿੱਸਦਾ, ਉਹ ਉਸ ਦਿੱਖੀ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਚਲੇ?" "ਕੀ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਜਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਕਰੜਾ ਸ਼ਬਦ ਕਿਹਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਉਲਝਿਆ?" ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਤੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਉੱਚ-ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਨਿਰਲੱਜਤਾ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਬੋਲਿਆ: "ਰਾਮ, ਰਾਜਾ ਗੁੱਸੇ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਅਸੁਖ ਆਇਆ; ਪਰ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਖੋਲ ਸਕਦੇ। ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਖਦਾਇਕ ਜਾਂ ਦੁਖਦਾਇਕ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕਦੇ; ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਪੱਕਾ ਕਰਨਾ।" "ਕਈ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਹੁਣ ਉਹ ਪਸ਼ਤਾਵਾ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਕਰ ਸਕਦਾ।" "ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 'ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ' ਆਖਿਆ, ਹੁਣ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਮੁੜਨਾ ਚਾਹਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਿ ਚੁੱਕਣ 'ਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀ ਜਾਵੇ।" "ਇਹ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਰਾਮ, ਤੇ ਸਾਧੂ ਲੋਕ ਵੀ ਜਾਣਦੇ; ਇਸ ਲਈ, ਪਿਤਾ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਗੁੱਸੇ ਹੋਣ, ਸਚਾਈ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।" "ਜੇ ਰਾਜਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਆਖੇ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਜੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਫਿਰ ਆਖਾਂ।" "ਜੇ ਰਾਜਾ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਖੇ, ਉਹ ਮੋੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਖਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਆਖ ਸਕਦੇ।" ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ: "ਹਾਏ, ਸ਼ਰਮ! ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਆਖੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ 'ਤੇ ਮੈਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੂਦ ਜਾਵਾਂ।" "ਮੈਤਲ ਵਿ ਪੀ ਲੈਣਾ, ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕੂਦ ਪੈਣਾ, ਜੇ ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਪਿਤਾ, ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਭਲਾਈ ਚਾਹਣ ਵਾਲਾ ਆਗਿਆ ਦੇਵੇ, ਮੈਂ ਕਰ ਲੈਣਾ।" "ਇਸ ਲਈ, ਮਾਤਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਪਿਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਦੱਸੋ; ਮੈਂ ਪੱਕਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਰਾਮ ਦੋ ਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ।