ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ-ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਤੁਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਾਰਗ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਸੋਭਦੇ ਹਨ, ਦਹੀਂ, ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਜੌ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਗਰਬੱਤੀ, ਅਲੋ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪ ਰਹੀ ਸੀ। ਚੌਕ-ਚੌਰਾਹੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਜੀ ਆਪਣੇ ਮਿਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਨੇਕ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਸੁਣਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ: "ਅੱਜ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ, ਇਸ ਰਸਤੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਪਾਲਿਆ। ਰਾਮ ਜੀ ਰਾਜਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜੀਵਨ ਜੀਵਾਂਗੇ। ਸਾਨੂੰ ਹੁਣ ਨ ਤਾਂ ਭੋਜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਨ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਦੀ; ਜੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਵੇਖ ਲਵਾਂ, ਇਹ ਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ।" "ਸਾਡੇ ਲਈ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੁਝ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਅਸੀਮ ਹੈ।" ਐਸੇ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਮਹਾਨ ਰਾਜ-ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੀ ਮਨ ਜਾਂ ਨੈਣ ਰਾਮ ਜੀ ਤੋਂ ਹਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜਿਹੜਾ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਜਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਮ ਜੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵੀ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਜੀ, ਧਰਮਵਾਨ, ਹਰ ਵਰਗ ਤੇ ਹਰ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਦਯਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਮਹਲ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸਫ਼ੈਦ, ਕੀਮਤੀ ਜੜਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਵਾਲੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਲ ਨੂੰ ਟੱਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਘਰ, ਰਾਮ ਜੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਤਿੰਨ ਅੰਗਣਾਂ, ਜੋ ਤੀਰੰਦਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਏ ਸਨ, ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਹੋਰ ਦੋ ਅੰਗਣਾਂ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਅੰਗਣਾਂ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਲੋਕ, ਰਾਮ ਜੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਉਗਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਈਕਈ ਦੇ ਨਾਲ, ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਮੰਦ, ਸੁੱਕੇ ਤੇ ਦੁਖੀ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਕਈਕਈ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਾ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ, "ਰਾਮ" ਕਿਹਾ, ਪਰ ਉਹ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਜਾਂ ਬੋਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਦੀ ਇਹ ਅਜੋਕੇ, ਭਿਆਨਕ ਦਸ਼ਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਵੀ ਡਰ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਅਚਾਨਕ ਸੱਪ 'ਤੇ ਪੈਰ ਪੈ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੂੰ, ਦੁਖ ਤੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਡੂੰਘੀ ਆਹ ਭਰਦੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਤਕਲੀਫ਼ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਸਥਿਰ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ; ਜਾਂ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਝੂਠ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਅਗਾਧ ਦੁਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਹੋਰ ਵੀ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਚਾਰ ਵਜ੍ਹਾ ਸੋਚੀਆਂ: "ਅੱਜ ਪਿਤਾ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ?" "ਹਮੇਸ਼ਾ, ਭਾਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹੜਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ?" ਦੁਖੀ, ਸੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਥੱਕੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮੈਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪਿਤਾ ਮੈਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਹਨ। ਦੱਸੋ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰੋ।" "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅੱਜ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹਨ, ਚਿਹਰਾ ਸੋਗ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ?" "ਮੈਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਸਰੀਰਕ ਜਾਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਖੁਸ਼ੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿਲਣੀ ਔਖੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੁਖ ਜਾਂ ਚਿੰਤਾ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।" "ਮੈਨੂੰ ਭਰਤਾ, ਜੋ ਸੋਹਣਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ালী ਹੈ, ਜਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਅਸੁਭ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ।" "ਜੇ ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਕਰ ਦਿਆਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਨਾ ਚਲਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਜੀਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਰਾਜਾ ਗੁੱਸੇ ਹਨ।" "ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣਾ ਮੂਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੌਜੂਦ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ?" "ਕੀ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਜਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਦੇ ਕੋਈ ਕਠੋਰ ਸ਼ਬਦ ਕਿਹਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਘਵ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਗਏ, ਕਈਕਈ ਨੇ ਬਿਨਾ ਲਾਜ-ਸ਼ਰਮ, ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਤੇ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਖੇ: "ਰਾਮ, ਰਾਜਾ ਗੁੱਸੇ ਨਹੀਂ, ਨ ਕੋਈ ਅਸੁਭ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਉਹ ਤੇਰੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦੇ। ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਨ ਕੋਈ ਸੁਖਦਾਈ, ਨ ਦੁਖਦਾਈ ਗੱਲ ਕਹਿ ਸਕਦੇ; ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਉਹ ਕਰਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ।" "ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਹੁਣ ਰਾਜਾ ਪਛਤਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿਆਂਗਾ', ਹੁਣ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਆਪਣਾ ਸ਼ਬਦ ਵਾਪਸ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ, ਜੋ ਵਹਿ ਚੁੱਕਾ, ਉਸ 'ਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ।" "ਇਹ ਧਰਮ ਵਿਚ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਰਾਮ, ਤੇ ਇਹ ਗੁਣਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਾ, ਭਾਵੇਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਗੁੱਸੇ ਹੋਣ, ਸੱਚ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।" "ਜੇ ਰਾਜਾ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਜਾਂ ਮਾੜੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਕੀ ਤੂੰ ਹਰ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਵੇਂਗਾ? ਜੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੁਬਾਰਾ ਦੱਸਾਂਗੀ।" ਇਹ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੀ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਠਾਰਵਾਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ।