ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਰਥ ‘ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਏ। ਉਸ ਰਥ ਨੂੰ ਚੁੰਨੀਆਂ ਅਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਮਹਿੰਗੇ ਸੁਗੰਧਤ ਧੂਪ ਨਾਲ ਮਹਕਦਾ ਸੀ। ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਆਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਬਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ‘ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਧੂਪ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਸੀ, ਤੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੰਦਨ ਤੇ ਅਗਰ ਦੀਆਂ ਢੇਰੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਥੇ ਵਧੀਆ ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ, ਲਿਨਨ ਤੇ ਰੂਈ ਦੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕਪੜੇ, ਬਿਨਾਂ ਛੇਦੀਆਂ ਮੋਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਵਿਅਕੁਲਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉੱਚੇ-ਨੀਵੇਂ ਸਭ ਸਮਾਨ। ਉਹ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਵਰਗ ਵਾਂਗ ਲੱਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਦਹੀਂ, ਚਾਵਲ, ਜੌਆਂ, ਚੰਦਨ ਤੇ ਅਗਰ ਦੀ ਧੂਪ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਚੌਰਾਹਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਸੁਗੰਧਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਹੋਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਅਨੇਕ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਭੀ ਸੁਣੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜ ਕਰਦੇ ਆਏ ਸਨ, ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਅਭਿ-ਸ਼ੇਕ ਹੋਵੋਗੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਰਸਤੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਪਾਲਿਆ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਰਹਾਂਗੇ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਸਾਨੂੰ ਹੁਣ ਨਾ ਤਾਂ ਭੋਜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਧਨ ਦੀ; ਜੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਦੇਖੀਏ, ਇਹੀ ਸਾਡੀ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸਾਡੇ ਲਈ, ਰਾਮ ਦਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਹੋਣਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੁਲ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।” ਐਸੇ ਸੁਭਾਅਸ਼ੀਸ਼ ਤੇ ਆਦਰ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਮਹਾਨ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਤੁਰਦੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਲੰਘਦੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਜਾਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਹਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਜੋ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਜਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਰਸਕਾਰ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਆਪ ਵੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਧਰਮੀ ਰਾਮ ਸਭ ਵਰਗਾਂ ਅਤੇ ਉਮਰਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਦਾ ਸੀ। ਨਗਰ ਦੇ ਮਹਲ ਬਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੇ, ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਲ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਅੰਗਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੀਰੰਦਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੋ ਹੋਰ ਅੰਗਣ ਪੈਦਲ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਅੰਗਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੁਖਸਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਲੋਕ, ਜੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਉੱਤੇ ਮੋਹਿਤ ਸਨ, ਉਸ ਦੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅਠਾਰਵੇਂ ਸਰਗ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਉਥੇ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਦਾਸ, ਸੁੱਕੇ ਤੇ ਦੁਖੀ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਹੀ ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਪੂਰੇ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, “ਰਾਮ” ਆਖ ਕੇ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਕਾਰਨ ਨਾ ਤਾਂ ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖ ਸਕੇ, ਨਾ ਕੁਝ ਬੋਲ ਸਕੇ। ਰਾਜਾ ਦਾ ਇਹ ਅਣੋਖਾ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੀ ਐਸਾ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਸੱਪ ਉੱਤੇ ਪੈ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਡਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਡੂੰਘੀਆਂ ਸਾਹਾਂ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉਦਾਸ ਸਨ। ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਹੁਣ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਗ੍ਰਹਿਣ ਲੱਗਣ ‘ਤੇ ਓਝਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਝੂਠ ਬੋਲ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ। ਰਾਜਾ ਦਾ ਇਹ ਅਥਾਹ ਦੁੱਖ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਚਿੱਤ ਹੋਰ ਵੀ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਚਾਰ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸੋਚੀਆਂ: “ਅੱਜ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ?” ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਹੋਰ ਵੇਲੇ ਤਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ, ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ; ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਦੁੱਖ ਆ ਗਿਆ ਹੈ?” ਉਹ ਦੁਖੀ ਤੇ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਨੀਵੀਂ ਨਜ਼ਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕਿਤੇ ਮੈਂ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਬੈਠਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪਿਤਾ ਮੈਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਹਨ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨਾਓ।” “ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸਨੇਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੁਣ ਉਦਾਸ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਕਿਉਂ ਹਨ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਖਦੇ?” “ਕਿਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਰੀਰਕ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਦੁੱਖ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਿਆ? ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਣੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਚਿੰਤਾ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।” “ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਭਰਤ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਬਲਵਾਨ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਕਿਸੇ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।” “ਜੇ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਕਰ ਬੈਠਾ, ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾ ਮੰਨ ਸਕਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਜੀਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਪਿਤਾ ਗੁੱਸੇ ਹਨ।” “ਜਿਸ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਹੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਚੱਲੇਗਾ?” “ਕੀ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਜਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਤਿੱਖਾ ਬਚਨ ਕਿਹਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਵਿਗੜ ਗਿਆ ਹੋਵੇ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਚ-ਆਤਮਾ ਰਾਘਵ ਦੁਆਰਾ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਲਜਾ ਦੇ, ਨਿਰਭਉ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਲਈ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ: “ਰਾਮ, ਰਾਜਾ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਆਇਆ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਰਹੇ।