ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੋਲੀ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਫੜ ਕੇ, ਆਸ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੀ। ਉਥੇ ਹੀ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਅਤੇ ਭੱਟਾਂ ਵਲੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ ਉੱਠਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਰਸਤੇ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ, ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ 'ਚੋਂ ਸਜੀਆਂ-ਸਵਰਿਆ ਔਰਤਾਂ ਖੜੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੂਰਮਿਆਂ ਵਾਂਗ ਦਹਾੜਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਰਾਮ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਤਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾਏ। ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਰਾਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਕੌਸਲਿਆ ਅੱਜ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਆਨੰਦ ਰੂਪ ਰਾਮ!" ਉਹ ਅੱਗੇ ਆਖਦੇ, "ਅੱਜ ਰਾਮ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਸਭ ਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਹੈ।" ਔਰਤਾਂ ਸੀਤਾ ਵਲ ਤੱਕਦੀਆਂ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਸੀ, ਤੇ ਸੋਚਦੀਆਂ ਕਿ ਇਹ ਰਾਣੀ ਜ਼ਰੂਰ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਤਪ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਰੋਹਣੀ ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਮ ਮਿਲੇ। ਰਾਜਪਥ ਤੇ ਜਦ ਰਾਮ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾ ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮੀਣਾਰਾਂ ਤੋਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਖੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਲੋਕ ਆਪਸ ਵਿਚ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, "ਅੱਜ ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲਣੀ ਹੈ, ਰਾਜਸੰਮਾਨ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਸਾਡਾ ਰਾਜਾ ਬਣੇਗਾ, ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਸੁਪਨੇ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।" "ਸਾਡੀ ਕismet ਚੰਗੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਅੱਜ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ। ਉਸਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਅਸੁਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇਗਾ।" ਰਾਮ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹਿੰਮਤੀਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਵਧੀਆ ਵਾਦਕ, ਮੰਗਲਾਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭੱਟ ਤੇ ਗਾਇਕ ਚਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਇੰਨੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੂਬੇਰ ਦੀ ਹੋਵੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਜਪਥ ਨੂੰ ਤੱਕਿਆ, ਜੋ ਹਾਥੀਆਂ, ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਚੌਰਾਹਿਆਂ 'ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰ, ਵਪਾਰ ਦੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨ ਸੀ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਝੰਡਿਆਂ ਤੇ ਝਲਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਮਹਿੰਗੇ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਮਹਕਦਾ, ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਤੱਕਿਆ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਘਰ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਜਪਥ, ਜਿਸਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਸੁਗੰਧੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਸੀ, ਚੰਦਨ ਤੇ ਅਗਰ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਥੇ ਬੇਹਤਰੀਨ ਸੁਗੰਧ, ਕਪਾਹ ਤੇ ਲੀਣ ਦੇ ਕਪੜੇ, ਮੋਤੀ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਪਏ ਸਨ। ਰਾਜਪਥ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਚੌਰਾਹਿਆਂ 'ਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਵਲੋਂ ਮੰਗਲਾਚਾਰ ਸੁਣੇ। ਉਹ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜ ਕਰਦੇ ਆਏ ਸਨ। ਲੋਕ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, "ਜਦ ਤੂੰ ਅੱਜ ਰਾਜੇ ਬਣੇਂਗਾ, ਇਹ ਰਸਤਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਪਾਲਿਆ। ਰਾਮ ਰਾਜੇ ਹੋ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜੀਵਨ ਜੀਵਾਂਗੇ। ਸਾਨੂੰ ਹੁਣ ਨਾ ਖਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਨਾ ਧਨ ਦੀ; ਜੇ ਰਾਮ ਰਾਜੇ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਸਾਡਾ ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਵੇ।" "ਰਾਮ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਰਾਜਪਥ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਜਾਂ ਮਨ ਉਸ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਹਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਜਿਹੜਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਜਾਂ ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਮ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਅਣਗੌਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੀ ਨਿਗਾਹ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੀ। ਰਾਮ, ਜੋ ਸਭ ਵਰਗਾਂ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ ਉੱਤੇ ਦਯਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੇ। ਮਹਲਾਂ, ਜੋ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੇ, ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਰਸਤੇ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਘਰ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਲ ਵਰਗਾ, ਰਾਮ ਨੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਚਮਕ ਰਹਿਆ ਸੀ। ਰਾਮ, ਤਿੰਨ ਅੰਗਣੇ, ਜਿਥੇ ਤੀਰੰਦਾਜ਼ ਤੇ ਘੋੜੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਲੰਘ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਦੋ ਹੋਰ ਅੰਗਣੇ ਪੈਦਲ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਲੋਕ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਰਾਮ ਵਾਪਸ ਆਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਜਦ ਅਯੋਧਿਆਕਾਂਡ ਦੇ ਅਠਾਰਵੇਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠੇ, ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਉਦਾਸੀ, ਸੁੱਕਾ ਚਿਹਰਾ, ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਸੰਯਮ ਨਾਲ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਚਰਨ ਛੁਹੇ। ਰਾਜਾ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂ ਭਰੇ, "ਰਾਮ" ਕਹਿ ਕੇ ਵੀ, ਦੁਖ ਨਾਲ, ਨਾ ਰਾਮ ਵਲ ਤੱਕ ਸਕੇ ਨਾ ਕੁਝ ਬੋਲ ਸਕੇ। ਇਹ ਅਣਸੁਣੀ, ਡਰਾਉਣੀ ਦਸ਼ਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਮਨ ਵੀ ਡਰ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਸੱਪ ਉੱਤੇ ਪੈ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਅਤਿ ਦੁਖੀ, ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਪੀੜਾ, ਡੂੰਘੀਆਂ ਸਾਹਾਂ ਲੈਂਦੇ, ਚਿੰਤਤ ਤੇ ਉਦਾਸ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪੱਕਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਹਿਲ ਗਿਆ ਸੀ; ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਲੱਗਣ ਤੇ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮੁਨੀ, ਜੋ ਅਣਚਾਹਾ ਝੂਠ ਬੋਲ ਬੈਠੇ।