ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਪਏ। ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਚੰਦਨ ਤੇ ਅਗਰ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਲਗਾਏ ਹੋਏ ਯੋਧੇ ਮਾਰਚ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਬਹਾਦਰ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਤੇ ਭਟਾਂ ਦੇ ਜੈਕਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਉਠੀ। ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਗੱਜਦੇ ਨਾਇਕਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਕੋਠੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ 'ਚੋਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਾਮ ਜਦੋਂ ਲੰਘਦਾ ਗਿਆ, ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਉਸ 'ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਆਪਣੇ ਹਰ ਅੰਗ ਵਿਚ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਮਹਲਾਂ ਵਿਚ ਸਨ ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਖੜੇ ਸਨ, ਉਹ ਚੰਗੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਰਾਮ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ: "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਅੱਜ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ, ਮਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਤਾਰਾ!" "ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੇਖੇਗੀ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤੇ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸੀਤਾ—ਜੋ ਸਭ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ 'ਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ—ਉਹ ਵੀ ਹੋਵੇਗੀ।" ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਸੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਸੋਚਦੀਆਂ, "ਇਹ ਰਾਣੀ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ 'ਚ ਜ਼ਰੂਰ ਵੱਡੇ ਤਪ ਕੀਤੇ ਹੋਣਗੇ, ਜੋ ਆਜ ਰਾਮ ਵਰਗੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸਾਥੀ ਬਣੀ!" ਜਿਵੇਂ ਰੋਹਣੀ ਚੰਦਰਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਮ ਮਿਲੇ। ਰਾਮ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁਰਸ਼ ਸੀ, ਜਦ ਰਾਜਮਾਰਗ 'ਤੇ ਲੰਘ ਰਹੇ ਸਨ, ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤੀਆਂ ਤੋਂ ਔਰਤਾਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਘਵ ਨੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ। "ਅੱਜ ਰਾਘਵ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਹਾਸਲ ਕਰੇਗਾ, ਰਾਜ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹੋਣੀ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ, ਸਾਡੀ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।" "ਇਹ ਸਾਡੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਪੁਰਖ਼ਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਦੁਖੀ ਜਾਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।" ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹਿੰਮਤੀਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਵਧੀਆ ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਭਟਾਂ ਦੀ ਆਗਵਾਈ 'ਚ, ਚੰਗੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਹ ਵਾਹ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਰਵਣ ਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜਮਾਰਗ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਹਾਥੀਆਂ, ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਚੌਹਟਿਆਂ 'ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਸਨ, ਵਪਾਰ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਚੁਸਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਝੰਡੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਮਹਿੰਗੇ ਧੂਪ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਤੱਕਿਆ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਘਰ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਰਾਜਮਾਰਗ 'ਤੇ ਵਧੇ, ਜਿਸਦਾ ਮੱਧ ਧੂਪ ਨਾਲ ਮਹਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਤੇ ਅਗਰ ਦੀਆਂ ਢੇਰੀਆਂ ਨਾਲ ਲਾਈਨ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਥੇ ਵਧੀਆ ਸੁਗੰਧਾਂ, ਲਿੰਨਨ ਅਤੇ ਰੂਈ ਦੇ ਕੱਪੜੇ, ਅਤੇ ਅਣਛੁਹੀਆਂ ਮੋਤੀਆਂ, ਸੁੰਦਰ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਰਾਜਮਾਰਗ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉੱਚ-ਨੀਵਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਰਾਜਮਾਰਗ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਵੇਖਦਾ ਹੋਵੇ, ਦਹੀਂ, ਚਾਵਲ, ਜੌ, ਚੰਦਨ ਤੇ ਅਗਰ ਦੀ ਧੂਪ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਚੌਹਟੀਆਂ ਸਦਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ; ਦੋਸਤਾਂ ਵਲੋਂ ਅਨੇਕ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦੀ ਸ਼ਬਦ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨਾਂ 'ਚ ਪਏ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜ ਕਰਦੇ ਆਏ ਸਨ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅੱਜ ਜਦ ਤੂੰ ਰਾਜਤਿਲਕ ਹੋ ਜਾਵੇਂ, ਤਾਂ ਇਸ ਰਸਤੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਤੇਰੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਸਾਡੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਰਾਮ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਰਹਾਂਗੇ।" "ਸਾਨੂੰ ਹੁਣ ਨਾ ਤਾਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਧਨ ਦੀ; ਜੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਉਹੀ ਸਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ।" "ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਸਾਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀਤਾ ਅਤੁੱਲ ਹੈ।" ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਬਦ, ਜੋ ਦੋਸਤਾਂ ਤੇ ਚਾਹਵਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਆ ਰਹੇ ਸਨ, ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਮ ਮਹਾਨ ਰਾਜਮਾਰਗ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਗਏ। ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਜਾਂ ਮਨ ਉਸ ਮਹਾਨ ਪੁਰਸ਼ ਤੋਂ ਹਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਰਾਮ ਲੰਘਦੇ। ਜੋ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਜਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਨਿੰਦਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਪਸੰਦ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਹਰ ਵਰਗ ਅਤੇ ਹਰ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦੇ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਹਰ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਪਿਆ। ਮਹਿਲ, ਜੋ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੇ, ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਰਾਹ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੇ ਸਨ। ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਘਰ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਲ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈਂਦੇ, ਉਸ ਵਿਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਮ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਾਖਲ ਹੋਏ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਅੰਗਣੇ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਤੀਰੰਦਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਰੱਖਵਾਲੀ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਦੋ ਅੰਗਣੇ ਪੈਦਲ ਤੈਅ ਕੀਤੇ। ਸਾਰੇ ਅੰਗਣੇ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਕਦੋਂ ਵਾਪਸ ਆਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਉਗਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਰਗ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ। ਉਥੇ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਚਿਹਰਾ ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਦੁਖੀ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨ ਛੁਹੇ। ਫਿਰ, ਪੂਰੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਚਰਨ ਛੁਹੇ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਹ "ਰਾਮ!" ਕਹਿ ਕੇ ਵੀ ਨਾ ਤਾਂ ਰਾਮ ਵੱਲ ਵੇਖ ਸਕੇ, ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਬੋਲ ਸਕੇ। ਇਹ ਅਣਸੁਣੀ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਹਾਲਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਵੀ ਡਰ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਸੱਪ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਗਹਿਰੀਆਂ ਸਾਹਾਂ ਲੈਂਦੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਉਲਝਣ ਤੇ ਦੁਖੀ, ਤੇ ਇੰਦਰਿਆਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾ ਸੀ।