ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਭੀੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਗਈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਘੋੜੇ ਤੇ ਹਾਥੀ—ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ाली ਸਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਗਏ। ਸਾਹਮਣੇ ਯੋਧੇ ਚੰਦਨ ਤੇ ਅਗਰ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ। ਬਹਾਦਰ ਯੋਧੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰੇ, ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਫਿਰ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਤੇ ਭਟਾਂ ਦੇ ਸਵਾਗਤ ਗੀਤ ਉਠੇ। ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਨਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੇਰ-ਵਾਂਗ ਗੂੰਜ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਦੋਂ ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ 'ਤੇ ਖੜੀਆਂ, ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਰਾਮ ਜੀ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਏ। ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਹਰ ਅੰਗ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸੀ, ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਖੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ: “ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਅੱਜ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਮਾਵਾਂ ਦਾ ਚਾਹਿਤਾ ਪੁੱਤਰ!” “ਜਦੋਂ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜ-ਗੱਦੀ ਤੇ ਰਾਜ-ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋਣ ਦੇਖੇਗੀ, ਤੇ ਸੀਤਾ—ਜੋ ਸਭ ਨਾਗਰ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਹੈ—ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗੀ।” ਉਹ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮਹਿਲਾ ਮੰਨਦੀਆਂ ਸਨ; ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਰਾਣੀ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਤਪस्या ਕੀਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਐਸਾ ਮਿਲਾਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਰੋਹਿਨੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾਲ। ਇੰਝ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਮਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਡੀਰਾਂ ਤੋਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਜ-ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਵਧੇ। ਉਥੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਲੋਂ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ, “ਅੱਜ ਰਾਘਵ ਵੱਡੀ ਵਡਿਆਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ, ਰਾਜ-ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਸਭ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਡਾ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ।” “ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਾਜ-ਗੱਦੀ ਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ; ਇਸ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੇਠ ਕੋਈ ਕਦੇ ਦੁਖ ਜਾਂ ਅਸੁਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇਗਾ।” ਰਾਮ ਜੀ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹਿੰਮਤ ਭਰੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਤੇ ਅਗਰ-ਵਾਜਿਆਂ, ਭਟਾਂ ਤੇ ਵਧੀਆ ਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ, ਵਧੇ—ਜਿਵੇਂ ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਦਾ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜ-ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਹਾਥੀਆਂ, ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਚੌਰਾਹੇ ਜਹਿਰਤਾਂ, ਰਤਨਾਂ, ਵਸਤਾਂ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਫਿਰ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਸਤਾਰਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਆਈ। ਰਾਮ ਜੀ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਖੁਸ਼ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਝੰਡਿਆਂ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਮਹਿੰਗੀ ਧੂਪ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਪਰਪੂਰ। ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਚਮਕਦੇ। ਰਾਮ ਜੀ ਰਾਜ-ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਵਧੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਧੂਪ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਸੀ, ਚੰਦਨ ਤੇ ਅਗਰ ਦੇ ਢੇਰ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਪਏ ਸਨ। ਉਥੇ ਵਧੀਆ ਸੁਗੰਧਾਂ, ਕਪੜੇ, ਮੋਤੀ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਪਏ ਸਨ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ, ਰੁਕਾਵਟ ਰਹਿਤ ਰਾਜ-ਮਾਰਗ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਸੀ, ਉੱਚੇ ਤੇ ਨੀਵੇਂ ਸਭ। ਰਾਜ-ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਇੰਝ ਵੇਖਿਆ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ। ਦਹੀਂ, ਚਾਵਲ, ਜੌ, ਧੂਪ, ਅਗਰ ਤੇ ਚੰਦਨ ਦੇ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਨਾਲ ਮਾਰਗ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਚੌਰਾਹੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ, ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਲੋਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦੀ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾ-ਯੋਗ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਖਾ-ਪਿਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ, “ਅੱਜ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋ ਜਾਓ, ਇਸ ਰਸਤੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੇ ਸਾਡੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ, ਰਾਮ ਜੀ ਰਾਜਾ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਰਹਾਂਗੇ।” “ਸਾਨੂੰ ਹੁਣ ਨਾ ਭੋਜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਨਾ ਵੱਡੇ ਧਨ ਦੀ; ਜੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਦੇਖ ਲਵਾਂ, ਉਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ।” “ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਸਾਨੂੰ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਰਾਜ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗੀ; ਉਹwhose ਤੇਜ ਅਸੰਖ ਹੈ।” ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਉੱਤਮ ਸ਼ਬਦ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੇ ਚਾਹਵਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਵੱਡੇ ਰਾਜ-ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਵਧੇ। ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਜਾਂ ਮਨ ਰਾਮ ਜੀ ਤੋਂ ਹਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੰਘਦੇ। ਜਿਹੜਾ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਮ ਜੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ, ਸਭ ਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਉਮਰਾਂ 'ਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਂਦੇ। ਮਹਲਾਂ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੇ, ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਜਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਉੱਚੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਵੇਖੇ। ਇਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਹਲ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਲ ਨੂੰ ਟੱਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਦਾਸ਼ਰਥ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਤਿੰਨ ਅੰਗਣਿਆਂ, ਜੋ ਤੀਰੰਦਾਜ਼ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਦੋ ਹੋਰ ਅੰਗਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਲੰਘਿਆ। ਸਾਰੇ ਅੰਗਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਦਾਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਰਾਮ ਜੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਸਭ ਲੋਕ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਖੁਸ਼, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਉਗਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ। ਹੁਣ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਅਠਾਰਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਆਈ। ਉੱਥੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਿਰਾਸ਼ ਤੇ ਦੁਖੀ, ਮੁਰਝਾਇਆ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਯਥਾ-ਯੋਗ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ, ਪੂਰੀ ਸੰਯਮਤਾ ਨਾਲ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਸਨ, ਜਦ “ਰਾਮ!” ਆਖਿਆ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਾ ਰਾਮ ਜੀ ਵਲ ਵੇਖ ਸਕਿਆ, ਨਾ ਕੁਝ ਬੋਲ ਸਕਿਆ। ਇਹ ਅਜੋਖਾ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਰਾਜਾ ਦਾ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਵੀ ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸੱਪ 'ਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਰਾਜ-ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਯਾਤਰਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ, ਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦੁਖੀ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਭਾਵੁਕ ਘੜੀ ਬਣੀ।