ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮਹਲ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਵਾਂਗ ਸੀ—ਰੌਣਕਦਾਰ, ਹਿਰਣਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਉੱਚਾ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਕਿਰਣ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ। ਮਹਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਲੋਕ ਭੀੜ ਲਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਤੋਹਫ਼ੇ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਤੇ ਨਮਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਅਨੇਕਾਂ ਰਥ ਤੇ ਵਾਹਨ ਖੜੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਓਥੇ ਕਾਫ਼ੀ ਚਲਚਲਾਹਟ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਇਕ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਤ੍ਰੁੰਜਯਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਾਥੀ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ, ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜਿਹਾ ਦਿਸਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਮ ਲਈ ਹੀ ਯੋਗ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤੇ ਭਾਰੀ। ਫਿਰ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਘੋੜੇ, ਰਥ ਤੇ ਹਾਥੀ ਵੀ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਸਾਰੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਿ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੋਇਆ, ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵੱਲ ਵਧ ਗਿਆ। ਉਹ ਰੋਕਿਆ ਨਾ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਰਥਚਾਲਕ, ਇਕ ਵੱਡੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਖ਼ਜ਼ਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਜਿਵੇਂ ਮਕਰ ਮੱਛਲੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਲ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਪਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ, ਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਇਕ ਅਲੱਗ ਖ਼ਾਨੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਲੈ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਕੰਨ-ਬਾਲੇ ਪਹਿਨੇ, ਚੌਕਸ ਤੇ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ, ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਥੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਆਦਮੀ ਕੇਸਰੀ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਲੱਕੜੀਆਂ ਫੜੇ ਹੋਏ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਗਰਾਨੀਆਂ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਜੋ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜਦ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਆਦਰ ਤੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਤੁਰੰਤ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।” ਉਹ ਸਭ ਰਾਮ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਕੁਬੇਰ ਵਾਂਗ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸੋਫ਼ੇ ਤੇ, ਛਤਰੀ ਹੇਠ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਅੰਗ-ਅੰਗ ਤੇ ਚਮਕ ਸੀ। ਰਾਮ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਚੰਦਨ ਦੀ ਸੁਗੰਧਿਤ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਲਪਤ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਹਿੰਗਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਸੀਤਾ ਖੜੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਯਕ-ਪੂੰਛ ਵਾਲਾ ਪੱਖਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਚੰਨ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ। ਬਾਰਦ ਨੇ, ਜੋ ਆਦਰ ਤੇ ਨਮਰਤਾ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਤ ਸੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠਿਆ ਸੀ, ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ: “ਹੇ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਰਾਣੀ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਕੀਤੇ ਉਥੇ ਜਾਓ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੋ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸੀ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਦੇਵੀ, ਰਾਜਾ ਤੇ ਰਾਣੀ ਮੇਰੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ।” “ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਕੇਕਯ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਸੁੱਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਰਾਣੀ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਭੇਜਿਆ ਹੈ।” “ਜਿਵੇਂ ਸਭਾ ਮਹਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੀ ਇਹ ਦੂਤ ਆਇਆ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਅੱਜ ਹੀ ਰਾਜਾ ਮੈਨੂੰ ਯੂਵਰਾਜ ਬਣਾਏਗਾ।” “ਚੰਗਾ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਰਹਿ, ਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰ।” ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਈ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੱਕ ਆਈ, ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਦੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਰਾਜਾ, ਜੋ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੈਨੂੰ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ।” “ਜਦ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰਾਜਤਿਲਕ ਹੋਇਆ, ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸੋਹਣੇ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਪਹਿਨੇ, ਤੇ ਹਰਨ ਦੀ ਸਿੰਗ ਫੜੇ ਵੇਖਾਂਗੀ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਵਾਂਗੀ।” “ਇੰਦਰ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, ਯਮ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਵਰੁਣ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਕੁਬੇਰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।” ਫਿਰ, ਸੀਤਾ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲਈ, ਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਰਾਮ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਖੜਾ ਸੀ। ਮੱਧਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਾਮ ਨੇ ਸਾਰੇ ਅਰਜ਼ੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਰਥ ਬੱਦਲ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ, ਹੀਰੇ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਮਾਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚੌਂਧਿਆਉਣ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਰਥ ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਰਥ ਵਾਂਗ। ਰਾਮ, ਜੋ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪਰਪੂਰਨ ਸੀ, ਜਲਦੀ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨਿਕਲ ਪਿਆ, ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੋਂ ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਨਿਕਲਿਆ, ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸੀ, ਜੋ ਸੋਹਣੇ ਪੱਖੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਰਥ ਦੀ ਪਿੱਛੇਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਥੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਹੱਲਾ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਨਿਕਲਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਗਈ। ਉੱਤਮ ਘੋੜੇ ਤੇ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ ਸਨ, ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੈਂਕੜੇ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਲਏ। ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚੰਦਣ ਤੇ ਅਗਰ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਯੋਧੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ।