ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਤਾਰਥ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਸਭ ਮਰਯਾਦਾ ਅਤੇ ਨੇਕ ਨੀਅਤ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰਤਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨਰਮ ਤੇ ਧਰਮਕਥਨ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜ్ఞ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਸੋਚੋ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਕਿਹਾ!" ਉਹ ਸਾਰੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਸਾਰੇ ਸਮਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰੋ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵ (ਘੋੜਾ) ਨੂੰ ਛੱਡੋ।" ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਯਜ्ञ ਸ਼ੈਤਰ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਓ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਰੂਰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ।" ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲਈ ਇਹ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਕਲਪ ਉਪਜਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਹੈ।" ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣਕੇ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚਮਕ ਉਠੀਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਜੋ ਜੋ ਵੱਡੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ ਸਾਰੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰੋ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, "ਯੋਗ ਅਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਘੋੜਾ ਛੱਡੋ ਅਤੇ ਯਜ्ञ ਸ਼ੈਤਰ ਸਰਯੂ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਬਣਾਓ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਆਖਿਆ ਕਿ "ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਂਤਿ ਕਰਮ ਵੀ ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੋ, ਇਹ ਯਜ्ञ ਉਹੀ ਰਾਜਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਵਧਾਨ ਕੀਤਾ, "ਇਸ ਮਹਾਨ ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਹ્મਰਾਖਸ਼ਸ ਹਮੇਸ਼ਾ ਔਗੁਣ ਲੱਭਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਯਜ्ञ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰਾ ਯਜ्ञ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਜੋ ਯੋਗ ਹਨ, ਉਹ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰੀ ਕਰੋ।" ਸਾਰੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਹਜ਼ੂਰੀ ਭਰੀ, "ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼!" ਫਿਰ ਪੰਡਿਤ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ, ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਿਵੇਂ ਆਏ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਯਜ्ञ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਰ ਵਾਲਿਆਂ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਵਰਤ ਧਾਰਣ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਯਜ्ञ ਕਰਾਂਗਾ।" ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਂਗ ਖਿੜ ਉੱਠੇ। ਹੁਣ, ਸੁਣੋ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ। ਇਕ ਦਿਨ, ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਨੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰਥੀ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਪੁਰਾਣੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸੋ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣੀ ਹੈ।" ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਇਹ ਕਥਾ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ; ਸੰਤ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਕਹੀ ਸੀ।" "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਕਥਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਆਉਣ ਬਾਰੇ ਕਹੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਸ਼੍ਯਪ ਜੀ ਦਾ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਭਾਂਡਕ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਤੇ ਵਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤਪ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਦੁਹਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਅਪਣਾਂਦਾ। ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਇੰਝ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ।" "ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਉਹ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਅੰਗ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਰੋਮਪਾਦਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹੋਈ। ਪਰ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਕੋਈ ਭੁੱਲ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਭਿਆਨਕ ਸੁਕਾ ਪਿਆ।" "ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਜਾ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਵੇਗਾ ਤੇ ਆਖੇਗਾ, 'ਤੁਸੀਂ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਤੇ ਵਿਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।' ਉਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਣਗੇ, 'ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਭਾਂਡਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ।'" "ਫਿਰ, ਜਦ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਲਿਆਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸ਼ਾਂਤਾ ਦਾ ਵਿਵਾਹ, ਪੂਰੇ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਨਾਲ ਕਰੇ। ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਰਾਜਾ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ।" "ਫਿਰ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਭੇਜੇਗਾ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਰਾਜੇ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਤੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਜਾਣ ਤੋਂ ਹਿਚਕਚਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਲ ਮੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, 'ਅਸੀਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਲਿਆਵਾਂਗੇ, ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।'" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੰਗ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇ-ਕਨਿਆਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਭਾਂਡਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਨੂੰ ਲਿਆਇਆ, ਫਿਰ ਮੀਂਹ ਪਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਾ ਦਾ ਵਿਵਾਹ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।" "ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਤੁਹਾਡੇ ਜਵਾਈ ਬਣੇ, ਤੇ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਵਾਉਣਗੇ। ਇਨਾ ਤੱਕ ਸੰਤ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਵਿਵਰਣ ਦੱਸੋ ਕਿ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ।" ਹੁਣ, ਸੁਣੋ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਕਰਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ।" ਰੋਮਪਾਦਾ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਐਸਾ ਤਰੀਕਾ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ...