ਵਰੁਣ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦਿਵਣ—ਇਹ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ ਗੂੰਜੇ। ਰਾਤ ਮੁਕ ਗਈ ਸੀ, ਹੁਣ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਰਥੀ ਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ, ਨੇ ਬੜੀ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਠੋ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਆਪਣਾ ਤੁਰੰਤ ਕਰਤਵ ਕਰਵੋ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ ਤੇ ਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਰਾਘਵ!” ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਇੰਝ ਰਾਜਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜਾਗੇ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਰਾਮ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਹੁਕਮ ਦੇਰ ਕਿਉਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਾਂ—ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਲਿਆਓ।” ਇੰਝ ਰਾਜਾ ਨੇ ਫਿਰ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ ਤੇ ਰਾਜ ਮਹਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਪਿਆ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦਾ ਕਿ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਜ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਗਿਆ, ਜੋ ਝੰਡਿਆਂ ਤੇ ਚੁੰਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਦਿਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਲੋਕ ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਰਾਮ ਦਾ ਮਹਲ ਵੇਖਿਆ—ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਵੱਡੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ, ਕਈ ਛੱਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਮੋਤੀ ਤੇ ਲਾਲ ਜੜੇ ਹੋਏ ਦੁਆਰ, ਪਛੌਂਕੀਆਂ ਵਾਲੇ ਗੇਟ, ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਦੇ ਬੱਦਲ ਜਾਂ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ। ਮਹਲ ਕੀਮਤੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ, ਮੋਤੀ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਛਿਤਰਿਆ, ਚੰਦਨ ਤੇ ਅਗਰ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਮਹਿਕਦਾ ਸੀ। ਮਹਲ ਤੋਂ ਸੁਹਾਵਣੀਆਂ ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਨੇ, ਤੇ ਕਾਂਜ ਤੇ ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਹਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਮਨੋਹਰ ਹਿਰਣ ਮੂਰਤੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਨ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ। ਇਹ ਮਹਲ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਰਗਾ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਜਿਹਾ, ਤੇ ਅਨੇਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵੇਖੀ—ਹਰ ਕੋਈ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਏ ਲੋਕ, ਉਮੀਦ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਚਿਹਰੇ, ਮਹਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਇਹ ਮਹਲ ਵੱਡੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਨਦਾਰ, ਉੱਚਾ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਨਾਨ੍ਹੇ-ਨਾਨ੍ਹੇ ਬੌਨੇ ਵੀ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰਥ ਉੱਤੇ, ਰਾਜ ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਧਨ-ਧਾਨ ਵਾਲੇ ਮਹਲ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਸਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਰਕੇ ਰੋਮਾਂਚ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਮਹਲ ਕਈ ਹਿਰਣ ਤੇ ਮੋਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਰਾਣੀ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਕਈ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਹੜੇ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਰਾਮ ਦੇ ਭਗਤ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੌਕਰਾਂ ਕੋਲੋਂ ਹੋਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਜੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਲਈ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈ ਕੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਮਹਲ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਾਂਗ ਦੇਖਿਆ—ਚਮਕਦਾਰ, ਹਿਰਣ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਉੱਚਾ, ਆਪਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ। ਉਸਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੋਹਫੇ ਲੈ ਕੇ, ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਕਈ ਵਾਹਨਾਂ ਨਾਲ ਭੀੜ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁੰਜਯਾ ਨਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ, ਬੜਾ ਤੇ ਰੌਬਦਾਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਧੀਆ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਰੋਕਣਾ ਔਖਾ ਸੀ—ਇਹ ਰਾਮ ਲਈ ਉਚਿਤ ਸੀ। ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜੇ-ਧਜੇ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਸਭ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮਕਰ ਮੱਛੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਛੇਤੀ ਹੀ ਸੁਣੋ, ਸੋਲਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਮਹਲ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਪਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ, ਤੇ ਫਿਰ ਇਕ ਅਲੱਗ ਕਮਰੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਨੌਜਵਾਨ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਲੈ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਕੰਨਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਸਾਵਧਾਨ ਤੇ ਨਿਭਾਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ, ਪਹਰਾ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਉਥੇ ਕੇਸਰੀ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਲਾਠੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਉਮਰ ਦੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਤੇ ਸਜੇ-ਸਵਾਰੇ ਲੋਕ ਵੀ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਸਨ, ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵੀ ਚੌਕਸ ਤੇ ਸੰਯਮਿਤ ਸਨ। ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੁਰੰਤ ਉਠ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਆਦਰ ਤੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ। ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਚੱਕਰ ਲਾ ਕੇ, ਆਖਿਆ, “ਜਲਦੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।” ਉਹ ਸਾਰੇ, ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਤਪਰ, ਤੁਰੰਤ ਰਾਮ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਰਾਘਵ, ਜੋ ਹਰ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾ ਲਿਆ। ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਕੁਬੇਰ ਵਾਂਗ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਮੰਜੇ ਉੱਤੇ, ਛਤਰ ਵਾਲੇ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠਾ, ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਰਾਮ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਚੰਦਨ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਤੇ ਲਾਲੀ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਸੀਤਾ ਖੜੀ ਸੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚਾਮਰ ਲੈ ਕੇ, ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਚਮਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨ ਨੂੰ ਤਾਰਾ ਸਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਭਟ, ਜੋ ਨਮ੍ਰਤਾ ਤੇ ਆਦਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ—ਉਹ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਰਾਮ—ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ—ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਦ ਉਹ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।