ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਛਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਬਿਨਾ ਗਵਾਲੀ, ਫੌਜ ਬਿਨਾ ਸਰਦਾਰ, ਰਾਤ ਬਿਨਾ ਚੰਦ, ਜਾਂ ਗਾਂ ਬਿਨਾ ਸਾਂਡ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਵੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਜਾ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਬੇਸਹਾਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਦੁਖ ਦੀ ਲਹਿਰ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਸੀ ਰਥੀ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਹੁਣ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪুত੍ਰ ਰਾਮ ਦੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਦੁਖ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭੁਲਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਪਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਤੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮੇਰੇ ਦਿਲ 'ਤੇ ਫਿਰ ਛੁਰੀ ਵਾਂਗ ਲੱਗੀਆਂ ਹਨ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਉਦਾਸ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਥੋੜਾ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤਦ ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਸਲਾਹ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਿਛਲੀ ਰਾਤ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕੇ, ਹੁਣ ਉਹ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਜਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਆ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਭਲਾ ਹੋਵੇ—ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।” ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮਹਾਨ ਰਾਣੀ, ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਸੁਣੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਜਲਦੀ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਆ।” ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਆਈ ਕਿ ਹੁਣ ਸਭ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, “ਨਿਸ਼ਚਿਤ, ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਬੁਲਾਉਣਗੇ।” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾ ਨਾਲ ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਇਆ। ਉਹ ਮਹਲ, ਸਮੁੰਦਰ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਵਾਂਗ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੀ। ਗੇਟ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਵਾਸੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਖੜੇ ਧਨਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਹੁਣ, ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਉਹ ਰਾਤ ਬੀਤ ਚੁਕੀ ਸੀ। ਵੈਦਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਰਾਜਪੁਰੋਹਿਤ ਸਭ ਰਾਜ ਦਰਬਾਰ 'ਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਮੰਤਰੀ, ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਭ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਜਦੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਪੁਸ਼ਯਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਆ ਗਿਆ, ਕਰਕ ਰਾਸੀ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੜੇ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਸ਼ੁਭ ਆਸਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਬਾਘ ਦੀ ਖਾਲ ਪਾਈ ਗਈ, ਅਤੇ ਗੰਗਾ-ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆ, ਝੀਲਾਂ, ਕੂਆਂ, ਅਲਾਵਾਂ—ਜੋ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਉੱਤੇ, ਪਾਰ ਜਾਂ ਦੁੱਧੀ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ—ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਸ਼ਹਦ, ਦਹੀਂ, ਘੀ, ਭੁੰਨੇ ਦਾਣੇ, ਦਰਭਾ ਘਾਹ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਵੀ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਅੱਠ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ, ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਘੜੇ ਤਿਆਰ ਹੋਏ। ਉਹ ਘੜੇ, ਜੋ ਚੰਨ ਦੀ ਚਟਕ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੇ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਜਲ-ਕੁੰਭੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਜਵੇਹਰਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਯਕ-ਪੁਛਾ ਪੰਖਾ ਅਤੇ ਚੰਨ ਦੀ ਚਟਕ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟਾ ਛਤਰੀ ਵੀ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਚਮਕਦਾਰ, ਸ਼ੁਭ ਸਾਮਾਨ, ਚਿੱਟਾ ਸਾਂਡ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜੇ ਵੀ ਰੱਖੇ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਅਤੇ ਭਟਾਂ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਕੌਣ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਵੇਗਾ? ਅਸੀਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।” ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ। ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਖੇਰੀ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਭਾਗਵਾਨੋ।” “ਰਾਜਾ ਜਾਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਨਾ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ…” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਮਹਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅੰਦਰ ਗਿਆ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ ਕਮਰੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ, ਅੰਦਰਲੇ ਪਰਦੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸੋਮਾ, ਸੂਰਜ, ਸ਼ਿਵ, ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਨੂੰ ਵੀ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ। “ਵਰੁਣ, ਅਗਨੀ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦੇਣ। ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਤ ਬੀਤ ਚੁਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਾਗੋ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਤੁਰੰਤ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲੋ; ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਫੌਜ ਦੇ ਅਗਵਾਨ, ਅਤੇ ਨਗਰ ਵਾਸੀ ਸਭ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਾਗੋ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਥੀ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਜੋ ਸਲਾਹ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਜਾਗ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਰਾਮ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ 'ਚ ਦੇਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ 'ਚ ਨਹੀਂ ਹਾਂ; ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਲਿਆ ਕੇ ਆ।