ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਰ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਵੇਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ: “ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਉਠੋ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਫਰਜ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਓ।” ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸਨ; ਸ਼ਹਿਰੀ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਹਾਨ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਖੁਦ, ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਰਾਘਵ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੁਣ ਜਲਦੀ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਮਾਲਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਫੌਜ ਸਰਦਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਰਾਤ, ਜਾਂ ਗਾਂ ਬਲਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਐਸਾ ਹੀ ਰਾਜ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਪਰ ਅਰਥਪੂਰਨ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ; ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਥਵਾਨ ਨੂੰ ਬੜੀ ਉਦਾਸੀ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੁਖ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ, ਤੇ ਉਪਰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।” ਇਹ ਦੁਖੀ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹਤਾਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਖੁਦ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕਿਆ, ਤਾਂ ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਚਲਾਕ ਸੀ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪੂਰੀ ਰਾਤ ਜਾਗਦੇ ਰਹੇ, ਹੁਣ ਥਕ ਕੇ ਸੌ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਰਥਵਾਨ, ਜਲਦੀ ਜਾ ਕੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲਿਆਉ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ—ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।” ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮਹਾਨ ਲੇਡੀ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੁਣੇ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, “ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਜਲਦੀ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਨੂੰ ਲਿਆਉ।” ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਆਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਚੰਗੀ ਘੜੀ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਤੇਜ਼ੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ; ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੋਚਦਾ ਗਿਆ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਨਿਸ਼ਚਤ, ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਬੁਲਾਏਗਾ।” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਬਲਵਾਨ ਸੀ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਨਿਕਲਿਆ; ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਨੇ ਮਹਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਭੀੜ ਵੇਖੀ। ਅੱਗੇ ਆ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਖੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਨਵਾਨ ਨਾਗਰਿਕ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਹੁਣ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਰਗਾ (ਅਧਿਆਇ) ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਰਾਤ ਦੇ ਗੁਜ਼ਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਰਾਜਪੁਰੋਹਿਤ, ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਮੰਤਰੀ, ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਲੋਕ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਜਦੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਯਾ ਨक्षਤਰ ਆ ਗਿਆ, ਕਰਕ ਰਾਸ਼ੀ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ, ਚੋਟੀ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਤਰੇ ਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਸ਼ੁਭ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਰਥ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਬਾਘ ਦੀ ਖਾਲ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ-ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ, ਕੂਆਂ, ਸਰੋਵਰਾਂ—ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੇ, ਉੱਪਰ ਜਾਂ ਅਕਰਸ, ਜਾਂ ਦੁੱਧੀ ਪਾਣੀ ਵਾਲਿਆਂ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੀ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ। ਸ਼ਹਦ, ਦਹੀਂ, ਘੀ, ਭੁੰਨੇ ਦਾਣੇ, ਦਰਭਾ ਘਾਸ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਵੀ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਅੱਠ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਇਕ ਮਹਾਨ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹਾਥੀ, ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ; ਸੋਨੇ-ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਪਤਰੇ, ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਪਤਰੇ, ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਨੀਲ-ਫੁੱਲ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਚਟਕਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ। ਰਾਮ ਲਈ ਚੋਟੀ ਦੀ ਯਕ-ਪੂੰਛ ਦਾ ਪੰਖਾ, ਅਤੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸਫੈਦ ਛਤਰੀ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ। ਮਹਾਨ, ਚਮਕਦਾਰ, ਸ਼ੁਭ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਇੱਕ ਸਫੈਦ ਬਲਦ ਅਤੇ ਸਫੈਦ ਘੋੜੇ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਭਟਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਜਿਹੜਾ-ਜਿਹੜਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਸਾਡੇ ਲਈ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕੌਣ ਜਾਣ ਕਰੇਗਾ? ਅਸੀਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਚੁਕਾ ਹੈ।” ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਿਆ ਹਾਂ।” “ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ; ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਖੇਰੀ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕੋ।” “ਰਾਜਾ ਜਾਗ ਚੁਕਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ…” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਜੋ ਸਦਾ ਮਹਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ; ਰਾਜਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ, ਅੰਦਰਲੇ ਪਰਦੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਉਡੀਕ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਘਵ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਸ਼ੁਭ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਸੋਮਾ, ਸੂਰਜ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਰਵਣ ਨੂੰ ਵੀ ਸਲਾਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਵਰੁਣ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦਿਵਣ; ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਰ ਚੁਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਠੋ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤੁਰੰਤ ਫਰਜ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਓ; ਚੋਟੀ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਭ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਚੁਕੇ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ, ਉਡੀਕ, ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਕਥਾ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਹਰੇਕ ਦੀ ਉਡੀਕ ਅਤੇ ਆਸ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਤੱਕ ਵਗਦੀ ਰਹੀ।