ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੂੰ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਮਾ, ਸੂਰਜ, ਸ਼ਿਵ, ਕੁਬੇਰ, ਵਰੁਣ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ। ਰਾਤ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਲੰਘ ਗਈ ਸੀ, ਤੇ ਹੁਣ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ, "ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਿੰਘ, ਹੁਣ ਨਵੇਂ ਫਰਜ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਵੋ।" ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਤੇ ਵਪਾਰੀ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਡੀਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਪੂਜਣਯੋਗ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਆਪ ਹੀ ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜਲਦੀ ਹੁਕਮ ਦਿਓ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਾਘਵ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਵਾਓ।" ਉਹ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਰੱਖਵਾਲੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਪਸ਼ੂ, ਸੈਨਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਫੌਜ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਰਾਤ ਜਾਂ ਬਲਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਗਾਂ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇ ਰਾਜਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਜ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਿੱਠੀਆਂ ਪਰ ਅਰਥਪੂਰਨ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨੇ ਫੇਰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਰੰਗ ਉਡਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਥਵਾਹਕ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਤੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਚੀਰ ਗਈਆਂ ਹਨ।" ਦੁਖੀ ਰਾਜੇ ਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਰਾਜਾ ਦੁਖ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਕਈਕਈ, ਜੋ ਚਤੁਰ ਸੀ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਇਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੂਰੀ ਰਾਤ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਥੱਕ ਕੇ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਜਲਦੀ ਜਾ, ਰਥਵਾਹਕ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲਿਆ ਆ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਭਲਾ ਹੋਵੇ—ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।" ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਹਾਨੇ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜਲਦੀ ਉਸ ਸੋਹਣੇ ਨੂੰ ਲਿਆ ਆ।" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਹੁਣ ਭਾਗ ਜਾਗਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਆ ਗਈ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਕਈਕਈ ਵਲੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸੋਚਦਾ ਗਿਆ, "ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਹੀ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਭੀੜ ਵਾਲਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਵੇਖਿਆ। ਫਟਾਫਟ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੌਲਤਮੰਦ ਨਾਗਰਿਕ ਇਕੱਠੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਪੰਦਰਵੇਂ ਸਰਗ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਉਹ ਰਾਤ ਲੰਘਣ ਉਪਰੰਤ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਰਾਜਪੁਰੋਹਿਤ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਮੰਤਰੀ, ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਗਰਿਕ—all ਰਾਘਵ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਜਦ ਪਵਿੱਤਰ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਪੁਸ਼ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਆ ਗਿਆ, ਕਰਕ ਰਾਸ਼ੀ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੜੇ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ੁਭ ਆਸੀਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਰਥ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਬਾਘ ਦੀ ਖਾਲ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਗੰਗਾ-ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗਮ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਝੀਲਾਂ, ਕੂਆਂ, ਅਤੇ ਝੀਲੀਆਂ—ਜੋ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਉੱਚਾਈ ਵਾਲੀਆਂ, ਪਾਰ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਵਰਗਾ ਪਾਣੀ ਰੱਖਦੀਆਂ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਹਿਦ, ਦਹੀਂ, ਘੀ, ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਅਨਾਜ, ਦਰਭਾ ਘਾਹ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਵੀ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅੱਠ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ, ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਸੋਨੇ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਘੜੇ, ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤਿਆਰ ਰੱਖੇ ਗਏ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਘੜੇ ਸੁੱਚੇ ਪਾਣੀ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਜਲ-ਕੁੰਭੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਲਈ ਚੰਗਾ ਚਾਮਰ ਤੇ ਚਿੱਟਾ ਛਤਰੀ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਤਿਆਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਰੌਣਕਦਾਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸਮੱਗਰੀ, ਇੱਕ ਚਿੱਟਾ ਬਲਦ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜੇ ਵੀ ਤਿਆਰ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਤੇ ਗਾਇਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਜਦ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸਾਡੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕੌਣ ਦੇਵੇਗਾ? ਅਸੀਂ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।" ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲੈਣ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਾਮ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੋ। ਰਾਜੇ ਦੀ ਓਰੋਂ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰਵਾਦੀਓ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ।" "ਰਾਜਾ ਜਾਗ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ..." ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਮਹਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਅੰਦਰ ਗਿਆ। ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ, ਅੰਦਰਲੇ ਪਰਦੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਘਵ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਿਆਂ, ਨੇਕੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਦੁਆਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਤੇ ਸਮਾ, ਸੂਰਜ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਰਵਣ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, "ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ!" "ਵਰੁਣ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦੇਣ। ਰਾਤ ਮੁਬਾਰਕ ਲੰਘ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀਆਂ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ, ਅਤੇ ਰਾਜ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਚਲ ਰਹੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।