ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਸਵੇਰ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ। ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸਵ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁਕੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਨਾਲ ਮਾਊਂਟ ਮੇਰੂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸਭ ਨੇ ਕਹਿਆ, "ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਨ! ਸੋਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਕੁਬੇਰ, ਵਰੁਣ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦਿਵਣ।" ਰਾਤ ਮੁਕ ਗਈ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਦਾ ਇੱਕ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉਠ ਕੇ ਅਗਲੇ ਕਰਤਵ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਹੋ ਚੁਕੀਆਂ ਸਨ। ਸ਼ਹਿਰੀ, ਦੇਹਾਤੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ – ਸਭ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ। ਮਹਾਨ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਖੁਦ ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਜਨ, ਹੁਣ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਦੇਸ਼ ਦਿਓ ਕਿ ਰਾਘਵ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਗਾਵਾਂ ਬਿਨਾਂ ਗਵਾਲ, ਫੌਜ ਬਿਨਾਂ ਸਿਪਾਹੀ, ਰਾਤ ਬਿਨਾਂ ਚੰਦ, ਜਾਂ ਗਾਵਾਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਂਡ – ਇਉਂ ਹੀ ਰਾਜ ਵੀ ਰਾਜਾ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਭਰਪੂਰ ਅਰਥ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੁਬਾਰਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਥਵਾਨ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਬਚਨ ਆਖੇ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਪਰ ਉਹ ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਸੱਚਮੁੱਚ, ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਦੁਬਾਰਾ ਚੀਰ ਗਏ ਹਨ।" ਇਹ ਦੁਖੀ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਉਦਾਸ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਦੁੱਖ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕਿਆ, ਤਾਂ ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਸਲਾਹਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਰਾਤ ਜਾਗਦੇ ਰਹੇ, ਹੁਣ ਥੱਕ ਕੇ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲਿਆ ਆ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।" ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਬਿਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਮਹਾਨਿ, ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਬਿਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਸੋਹਣੇ ਨੂੰ ਲਿਆ ਆ।" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਹੁਣ ਭਾਗ ਜਾਗਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਆ ਗਈ। ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਛੇਤੀ-ਛੇਤੀ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਧਰਮੀ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਥੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਬੁਲਾਵੇਗਾ।" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਮਹਾਨ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਝੀਲ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਗੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਉੱਤੇ ਭੀੜ ਵੇਖੀ। ਅਚਾਨਕ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ—ਕਈ ਧਨਵਾਨ ਨਾਗਰਿਕ ਵੀ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਹੁਣ, ਪੰਦਰਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਉਹ ਰਾਤ ਲੰਘ ਚੁਕੀ ਸੀ। ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਮੰਤਰੀ, ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਲੋਕ—all ਰਾਘਵ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਜਦ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਪੁਸ਼ਯਾ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਦਾ ਦਿਨ ਸੀ, ਚੰਦਰ ਰਾਸੀ ਚੜ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ, ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੜੇ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ, ਸ਼ੁਭ ਆਸਨ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਰਥ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਘ ਦੀ ਖਾਲ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗਮ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਝੀਲਾਂ, ਖੂਹਾਂ, ਅਤੇ ਤਲਾਵਾਂ—ਜੋ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਪਾਰ ਵਗਦੀਆਂ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਦੁੱਧ ਵਰਗਾ ਸੀ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਹਦ, ਦਹੀਂ, ਘਿਉ, ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਅਨਾਜ, ਦਰਭਾ ਘਾਹ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਦੁੱਧ। ਅੱਠ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ, ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ, ਜੋ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ, ਭਰਕੇ ਤਿਆਰ ਸਨ। ਉਹ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਕਮਲ ਤੇ ਜਲ-ਕੁੰਭੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਚੰਦ ਦੀ ਚਕਤੀ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਲਈ ਉੱਤਮ ਚਉਰੀ ਅਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਚਕਤੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਛਤਰੀ ਵੀ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸਮਾਨ, ਚਿੱਟਾ ਬਲਦ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜੇ ਵੀ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਵਾਜੇ ਤੇ ਗਾਇਕ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਰਾਜਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਜਦ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸਾਡੇ ਵਲੋਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕੌਣ ਜਾਣੂ ਕਰਾਵੇ? ਅਸੀਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਚੁਕਾ ਹੈ।" ਇਸ ਉੱਤੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਰਾਜਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਛੇਤੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲੈਣ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰਾਮ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ। ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ।" "ਰਾਜਾ ਜਾਗ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੇ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ..." ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਦਰਵਾਜੇ ਵਲ ਗਿਆ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਮਹਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਅੰਦਰ ਗਿਆ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੀ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਸੁੱਤੇ ਕਮਰੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਅੰਦਰਲੇ ਪਰਦੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਘਵ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੀ, ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਮਾ, ਸੂਰਜ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ!