ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਜਲਦੀ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਆਵੇ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦਾ ਸੰਯੋਗ ਹੋਵੇ, ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਰਾਜਤਿਲਕ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਥੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਰਾਜਸੀ ਸੇਵਕ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਉਮਰ ਦਰਾਜ਼ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕੇ, ਹੁਣ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਵਾਲੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਚਮਕਦਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਸੂਰਜ ਉਗਣ ਤੇ ਆਨੰਦਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਦਿਲ ਹੋ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿਓ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਤਲੀ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ, ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਵੈਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਮਿਲ ਕੇ ਸੁੰਦਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਉਠੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਜਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਮਾਨੋ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਜਿਵੇਂ ਹੋ। ਸੋਮਾ, ਸੂਰਜ, ਹੇ ਕਕੁਤਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਸ਼ਿਵ, ਕੁਬੇਰ, ਵਰੁਣ, ਅਗਨਿ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦਿਵਣ। ਰਾਤ ਮੁਬਾਰਕ ਗੁਜ਼ਰ ਗਈ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ; ਹੁਣ ਜਾਗੋ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਤੇ ਅਗਲੇ ਕਰਤਵ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੋ। ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ; ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਤੇ ਵਪਾਰੀ ਜੋੜੇ ਹੱਥ ਖੜੇ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਖੁਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਸਮੇਤ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ; ਜਲਦੀ ਆਦੇਸ਼ ਦਿਓ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਿ ਰਾਘਵ ਦਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਗਊਆਂ ਰੱਖਵਾਲੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਫੌਜ ਸਿਰਦਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਰਾਤ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਾਂ ਗਊਆਂ ਸਾਂਡ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਰਾਜ ਵੀ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਪਰ ਅਰਥਪੂਰਨ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਫੇਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਥੀ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਦਿਲ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗ਼ਮ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ। ਉਹ ਉੱਤੇ ਵੇਖ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਤੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਮੁੜ ਵਾਂਗ ਵਾਂਗ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।” ਇਹ ਦੁਖੀ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਉਦਾਸ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਦੁਖ ਕਾਰਨ ਖੁਦ ਕੁਝ ਬੋਲਣ ਜੋਗਾ ਨਾ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਸਲਾਹ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਨੀਂਦ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਹੁਣ ਥੱਕ ਕੇ ਸੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਰੰਤ ਜਾ, ਰਥੀ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲਿਆ ਆ; ਤੈਨੂੰ ਭਲਾ ਹੋਵੇ—ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।” ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤੀ, “ਮਾਤਾ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, “ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਜਲਦੀ ਸੁੰਦਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲਿਆ ਆ।” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਹੁਣ ਭਾਗ ਜਾਗੇ ਹਨ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਆ ਗਈ। ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਲਈ ਬੁਲਾਏਗਾ।” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਹਾਨ ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ, ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਭੀਤਰਲੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਸਰੋਵਰ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਭੀੜ ਵਾਲਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ, ਅਚਾਨਕ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਖੜੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਨਵਾਨ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਖੜਾ ਦੇਖਿਆ। ਹੁਣ, ਪੰਦਰਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸੁਣੋ। ਉਹ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ, ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰਾਜ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਮੰਤਰੀ, ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਅਤੇ ਨਗਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਾਸੀ, ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਘਵ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਜਦੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸੂਰਜ ਉਗਿਆ, ਪੁਸ਼ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਾਲਾ ਦਿਨ ਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਕਰਕ ਲਗਨ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਰਾਮ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਲਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਘੜੇ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ੁਭ ਆਸਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਰਥ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾਰ ਬਾਘ ਦੀ ਖਾਲ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਗੰਗਾ-ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗਮ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਝੀਲਾਂ, ਕੂਆਂ, ਅਤੇ ਤਲਾਵਾਂ—ਜੋ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵੱਗਦੇ, ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਅੱਡੇ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਵਰਗਾ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਸਨ—ਉਥੋਂ ਵੀ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ। ਸ਼ਹਦ, ਦਹੀਂ, ਘਿਉ, ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਅਨਾਜ, ਦਰਭਾ ਘਾਹ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਦੁੱਧ ਵੀ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਅੱਠ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ, ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਸੋਨੇ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ, ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਤਿਆਰ ਰੱਖੇ ਗਏ। ਉਹ ਘੜੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਕਮਲ ਤੇ ਨੀਲੋਫ਼ਰ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਜਵਾਹਰਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਚਾਮਰ ਤੇ ਚਿੱਟਾ ਛਤਰ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਗੋਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਤਿਆਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀਆਂ ਸ਼ੋਭਾ ਵਾਲੀਆਂ, ਚਮਕਦਾਰ, ਸ਼ੁਭ ਵਸਤੂਆਂ ਤਿਆਰ ਸਨ; ਇੱਕ ਚਿੱਟਾ ਸਾਂਡ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜੇ ਵੀ ਉਥੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਸਭਾ, ਨਗਰ ਅਤੇ ਰਾਜਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਤਿਆਰੀਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਛਾਈ ਹੋਈ ਸੀ।