ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ, ਜੋ ਕਿ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕੋਟਿ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਭੀੜ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਦਿਸਦੇ ਸਨ। ਉਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ—ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਥਚਾਲਕ ਅਤੇ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਦੇਖਿਆ। ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਮੰਤਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਮਨਭਾਵਨ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸਨ, ਨੇ ਚਰਵਾਹੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਰੰਤ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।" ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਇੱਥੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਭਰੇ ਘੜੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਲਿਆਏ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਤਰ, ਅਤੇ ਉਦੁੰਬਰਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਲੱਕੜ ਦੀ ਸੀਟ ਵੀ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਲਿਆਈ ਗਈ ਹੈ।" "ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬੀਜ, ਸੁਗੰਧਤ ਪਦਾਰਥ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨ, ਸ਼ਹਦ, ਦਹੀਂ, ਘੀ, ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਦਾਣੇ, ਦਰਭਾ ਘਾਹ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ।" "ਇੱਥੇ ਅੱਠ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀਆਂ, ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਸਤ ਹਾਥੀ, ਚਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਥ, ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਧਨੁਸ਼ ਵੀ ਹਨ।" "ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ ਚਲ ਰਹੀ ਸਵਾਰੀ, ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਛਤ੍ਰ, ਚਿੱਟੇ ਚਮਰ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਛਿੜਕਣ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ ਵੀ ਤਿਆਰ ਹੈ।" "ਸੋਨੇ ਦੀ ਜੰਜੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਹਲਕਾ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਕੋਕਾ ਵਾਲਾ ਬਲਦ, ਚਾਰ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ ਸਿੰਘ, ਅਤੇ ਬਲਸ਼ালী ਵਾਨਰ ਵੀ ਆਏ ਹਨ।" "ਤਖ਼ਤ, ਬਾਘ ਦੀ ਖਾਲ, ਯਜਨ ਲਈ ਲੱਕੜ, ਹੋਮ ਦੀ ਅੱਗ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਦਯ-ਯੰਤਰ, ਅਤੇ ਗਹਨਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਹਨ।" "ਗੁਰੂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਵਿੱਤਰ ਗਾਂ, ਸ਼ੁਭ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਗਰਿਕ, ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਆਪਣੇ ਗਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਨ।" "ਇਹ ਸਾਰੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਸੁਵਾਦੀ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਜਾ, ਤਾਂ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਆਵੇ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਮਿਲੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਚਰਵਾਹੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਰਾਜ-ਸੇਵਕ, ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਕਰ ਕੀਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕੇ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਹ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। "ਜਿਵੇਂ ਚਮਕਦਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਗਣ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆਓ।" "ਇਸ ਵੇਲੇ, ਮਾਤਲੀ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਾ ਸੀ; ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।" "ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ, ਮੈਂ ਵੀ ਅੱਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।" "ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਮਿਲ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਵੀ ਅੱਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।" "ਉਠੋ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਜਦੋਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹੋ।" "ਸੋਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਸ਼ਿਵ, ਕੁਬੇਰ, ਵਰੁਣ, ਅਗਨੀ ਤੇ ਇੰਦਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦਿਵਣ।" "ਸ਼ੁਭ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਰ ਗਈ ਹੈ, ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਠੋ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਿੰਘ, ਅਗਲੇ ਕੰਮ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰੋ।" "ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ; ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ, ਤੇ ਵਪਾਰੀ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੇ ਹਨ।" "ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਖੁਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਉਡੀਕ ਰਹੇ ਹਨ; ਜਲਦੀ ਆਦੇਸ਼ ਦੋ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦਾ।" "ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਬਿਨਾ ਗਵਾਲ, ਫੌਜ ਬਿਨਾ ਨੇਤਾ, ਰਾਤ ਬਿਨਾ ਚੰਦ, ਜਾਂ ਗਾਂ ਬਿਨਾ ਬਲਦ—" "ਤਿਵੇਂ ਰਾਜ ਵੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ।" ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਦੇ ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਪਰ ਅਰਥਪੂਰਨ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਰਵਾਹੇ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਆਖਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੁਖ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਪਰ ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਧਰਮਕ ਸਨ। ਉਹ ਉਪਰ ਵਲ ਦੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਤੇਰੇ ਬੋਲਾਂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਫਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।" ਇਹ ਦੁਖ ਭਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਉਦਾਸ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ। ਜਦ ਰਾਜਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਖੁਦ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲ ਸਕਿਆ, ਤਾਂ ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਮੱਤ ਤੇ ਸਲਾਹ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। "ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਲਲਾਇਤ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਤ ਨੀਂਦ ਨਾ ਕੀਤੀ, ਹੁਣ ਥਕ ਕੇ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਤੁਰੰਤ ਜਾ, ਰਥਚਾਲਕ, ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲਿਆ; ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ—ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।" "ਮਹਾਨ ਰਾਣੀ, ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। "ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਜਲਦੀ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਨੂੰ ਲਿਆਉ।" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਹੁਣ ਚੰਗਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਆ ਗਈ। ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਤੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਿਕਲਿਆ; ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ। "ਨਿਸ਼ਚਿਤ, ਧਰਮਕ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਬੁਲਾਏਗਾ।" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਆਇਆ। ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਭੀੜ ਵੇਖੀ। ਫਿਰ, ਅਚਾਨਕ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਕਈ ਧਨਵਾਨ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਹੁਣ ਪੰਦਰਵੇਂ ਸਰਗ (ਅਧਿਆਇ) ਨੂੰ ਸੁਣੋ।