ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਉੱਤਮ ਘੋੜਾ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਤੇਜ਼ ਅੰਕ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਵੀ ਕੈਕੇਈ ਵਲੋਂ ਉਕਸਾਏ ਹੋਏ, ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਧਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਧਿਆ ਹੋਇਆ ਮੇਰਾ ਮਨ ਭਟਕ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਭ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ, ਤਾਰੇ ਸਹੀ ਜੋੜ ਵਿੱਚ ਸਨ ਤੇ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ, ਜੋ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝਾੜੂ ਲੱਗੀ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਅ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸੁੰਦਰ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਚਲਕਦਾ ਤੇ ਵਪਾਰ-ਵਪਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਸਾਰੀ ਅਯੋਧਿਆ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਤਿਆਰੀਆਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਚੰਦਨ, ਅਗਰ, ਤੇ ਧੂਪ ਦੀ ਮਹਿਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਲ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਲਾਠੀਆਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਰੌਣਕਮਾਣ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਆਦਰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵਸੀਸ਼ਠ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਆਏ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘੇ। ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਥੀ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਚਤੁਰਾਈ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੁਰੰਤ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ ਗੰਗਾ-ਜਲ ਦੇ ਘੜੇ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ, ਤੇ ਉਡੁੰਬਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਨ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਲਿਆਏ ਹਨ। ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬੀਜ, ਸੁਗੰਧੀਆਂ, ਰਤਨਾਂ, ਸ਼ਹਦ, ਦਹੀਂ, ਘੀ, ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਅਨਾਜ, ਦਰਭਾ ਘਾਹ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਦੁੱਧ ਵੀ ਲਿਆਏ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਅੱਠ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀਆਂ, ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਮਸਤ ਹਾਥੀ, ਚਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਵਧੀਆ ਰਥ, ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਧਨੁਸ਼ ਵੀ ਹਨ।” “ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਸਵਾਰੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਛਤਰੀ, ਚਿੱਟੇ ਚਾਮਰ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਵਾਲਾ ਭਾਂਡਾ ਵੀ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਕੁੰਭ ਵਾਲਾ ਬਲਦ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਚਾਰ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ ਸਿੰਘ, ਬਲਵਾਨ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਮੌਰ, ਇਹ ਸਭ ਸਮਾਨ ਵੀ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ, ਚੀਤੇ ਦੀ ਖਾਲ, ਯਜਨ ਦੀ ਲੱਕੜੀ, ਅੱਗ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਾਜੇ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।” “ਅਧਿਆਪਕ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਵਿੱਤਰ ਗਾਂਵਾਂ, ਸ਼ੁਭ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਗਰਿਕ, ਵਪਾਰੀ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਭ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਤੁਰੰਤ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਜਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਜਦੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਆਵੇ ਤੇ ਪੁਸ਼ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋਵੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲ ਸਕੇ।” ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਥੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਜ ਮਹਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋਏ ਨੌਕਰ, ਜਿਹੜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਰਾਜਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਜਿਵੇਂ ਚਮਕਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਗਣ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਅੱਜ ਸਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿਓ। ਜਿਵੇਂ ਮਾਤਲੀ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਹੜੇ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਵੇਦ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ, ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਨਾਲ, ਸਵੈ-ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।” “ਉਠੋ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਰੂ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕੋ। ਸੋਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਕੁਬੇਰ, ਵਰੁਣ, ਅਗਨਿ ਤੇ ਇੰਦਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦੇਣ।” “ਸ਼ੁਭ ਰਾਤ ਲੰਘ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਜਾਗੋ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਿੰਘ, ਤੇ ਅਗਲੇ ਕਰਤੱਬ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਓ। ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ; ਸ਼ਹਿਰੀ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਤੇ ਵਪਾਰੀ, ਸਭ ਜੁੜੀਆਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਖੁਦ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ; ਜਲਦੀ ਹੁਕਮ ਦਿਓ, ਰਾਜਨ, ਕਿ ਰਾਮ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਵੇ।” “ਜਿਵੇਂ ਗਾਈਆਂ ਬਿਨਾਂ ਗਵਾਲੇ, ਫੌਜ ਬਿਨਾ ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਬਿਨਾ ਰਾਤ ਜਾਂ ਬਲਦ ਬਿਨਾ ਗਾਈਆਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਵੀ ਬਿਨਾ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਮਿੱਠੀਆਂ ਪਰ ਅਰਥਪੂਰਨ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਫੇਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿੱਟ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਬੜੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੇ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਤੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਮੁੜ ਚੀਰ ਗਈਆਂ ਹਨ।” ਇਹ ਦੁਖੀ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ। ਜਦ ਰਾਜਾ ਦੁੱਖ ਕਾਰਨ ਖੁਦ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕਿਆ, ਤਾਂ ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਚਲਾਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ, ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਰਾਜਾ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪੂਰੀ ਰਾਤ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣ ਤੇ ਥੱਕ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹੈ।