ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਕੇ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮਕੱਖ ਜਾਂ ਵੱਧ ਵੈਰੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ, ਹੇਠਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਆਦਰ, ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਕੁਚਲ ਕੇ, ਬਿਲਕੁਲ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਜ ਆਪਣੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਨਿਭਾਣ ਵਾਲੇ, ਹੁਨਰਮੰਦ, ਸਮਰਥ ਅਤੇ ਭਲੇ ਸੁਝਾਅ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਮੰਤਰੀ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਉਸਦੀ ਰੌਣਕ ਵਧਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਅੱਠਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਸਰਗਾ ਹੈ। ਇੰਨਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਦੀ ਇਕ ਇੱਛਾ ਅਧੂਰੀ ਸੀ—ਉਸਦੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ: “ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਗ ਕਰਾਂ ਕਿ ਨਹੀਂ?” ਇਹ ਨਿਸਚੈ ਕਰਕੇ ਕਿ “ਮੈਂ ਯਗ ਕਰਨਾ ਹੈ”, ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਧਰਮੀ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਤਰੀ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਜਲਦੀ ਜਾ ਕੇ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਲਿਆ।” ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਸੁਯਜ੍ਞ, ਵਾਮਦੇਵ, ਜਾਬਾਲੀ, ਕਾਸ਼੍ਯਪ, ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲੈ ਆਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਨਰਮੀ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਭਰੇ ਬਚਨ ਆਖੇ: “ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਯਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਸੋਚੋ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂ।” ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ!” ਉਹ ਸਭ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਸਾਰੇ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰੋ ਅਤੇ ਘੋੜਾ ਛੱਡੋ।” “ਯਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਪੁੱਤਰ ਜਰੂਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।” “ਕਿਉਂਕਿ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਧਰਮੀ ਨਿਸਚੈ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।” ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਥੇ ਯਗ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰੋ।” “ਯਗ ਦੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸਮੇਤ, ਢੰਗ ਨਾਲ ਛੱਡੋ; ਯਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਸਰਯੂ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਬਣਾਓ।” “ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਵੀ ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ, ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣ; ਇਹ ਯਗ ਹਰ ਉਹ ਰਾਜਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ।” “ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਯਗ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਖਸ਼ਸ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੋਟ ਲੱਭਦੇ ਹਨ।” “ਜੇਕਰ ਯਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਰਵਾਣ ਵਾਲਾ ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਯਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇ।” “ਜੋ ਜੋ ਸਮਰਥ ਹਨ, ਉਹ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰ ਲੈਣ,” ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਸਾਰੇ ਆਦਰਯੋਗ ਮੰਤਰੀ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ।” ਰਾਜੇ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣਕੇ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ, ਦੁਬਾਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ, ਤੁਰ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਯਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ, ਆਖਿਆ: “ਤੁਸੀਂ ਸੰਕਲਪ ਦਾ ਵਰਤ ਲਓ; ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਯਗ ਕਰਾਂਗਾ।” ਉਸਦੇ ਬੜੇ ਹੀ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਸਰਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਗੱਲ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਥਵਾਨ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵੱਡਿਆਂ ਤੋਂ ਸੁਣੀ ਹੈ।” “ਇਹ ਵਾਰਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਆਖੀ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ; ਮਾਣਯੋਗ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ ਸੀ।” “ਰਾਜਨ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਆਉਣ ਬਾਰੇ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਦਾ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਵਿਭਾਂਡਕ ਹੈ।” “ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ, ਸਾਧੂ ਵਾਂਗ ਜੀਵਨ ਜੀਊਂਦਾ ਰਹੇਗਾ।” “ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਦਾ ਆਗਿਆ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ, ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਆ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੋਵੇਗਾ।” “ਇਹ ਗੱਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਰਾਜਨ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਉਂਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ।” “ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਉਹ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਰੋਮਪਾਦ ਨਾਮਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।” “ਅੰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਉੱਠੇਗਾ; ਪਰ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਭੁੱਲ ਕਰਕੇ, ਇਕ ਡਰਾਉਣੀ ਆਫ਼ਤ ਆ ਜਾਵੇਗੀ।” “ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਵੇਗਾ ਤੇ ਆਖੇਗਾ: ‘ਤੁਸੀਂ ਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਿਵਾਜ ਜਾਣਦੇ ਹੋ।’” “‘ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਸ਼ੁੱਧਿ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ ਤੇ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਵਾਬ ਦੇਣਗੇ।” “ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਹਨ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਣਗੇ: ‘ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਭਾਂਡਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ।’” “ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਨਾਲ ਲਿਆ ਕੇ, ਵਿਭਾਂਡਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਵੈਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ, ਰਾਜਨ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਸ਼ਾਂਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਓ।