ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਰਹ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਸੀ, ਸਰੀਰ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਈਕੇਈ ਨੇ, ਜੋ ਇکشਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰਾਣੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: “ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਾਅਦਾ ਕਰ ਕੇ, ਹੁਣ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਪਏ ਹੋ? ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ‘ਤੇ ਅਡਿੱਠ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਸੱਚ ਤੇ ਆਸਰਾ ਰੱਖ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ।” ਕਈਕੇਈ ਨੇ ਉਦਾਹਰਨ ਦਿੱਤੇ, “ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਬੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਗਿੱਧ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਅਲਰਕ ਨੇ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਮੰਗ ਤੇ, ਆਪਣੇ ਅੱਖ ਦਿੱਤੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ‘ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ। ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀ, ਸੱਚ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਹੱਦ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਸੱਚ ਹੀ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਸੱਚ ਉੱਤੇ ਹੀ ਧਰਮ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਵੇਦ ਵੀ ਸੱਚ ਕਰਕੇ ਅਟੱਲ ਹਨ, ਤੇ ਸੱਚ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।” ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, “ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਧਰਮ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੱਚ ਉੱਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹੋ। ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਵਰ ਮੰਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਧਰਮ ਦੇ ਲਈ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸਤੇ ਭੇਜੋ। ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਆਖ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਪੂਰੀ ਨਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦੇਵਾਂਗੀ।” ਕਈਕੇਈ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੜਿ ਜਾਣ ਤੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਬਾਲੀ ਨੂੰ ਪਾਏ ਜਾਲ ਵਾਂਗ, ਉਸਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਚਿਹਰਾ ਪੀਲਾ ਪੈ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਏ ਵਿਚ ਫਸੇ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਕੰਬ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਮੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਹਿੰਮਤ ਕਰਕੇ ਕਈਕੇਈ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਲੱਗਾ ਹੈ; ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਜਲਦੀ ਕਰਣਗੇ। ਜਿਹੜਾ ਕੁੱਝ ਵੀ ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਰਖੋ, ਤੇ ਰਾਮ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜਲ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜਲ-ਕ੍ਰਿਆ ਨਾ ਕਰੀਓ, ਜੇ ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਈ। ਮੈਂ ਅੱਜ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਣਗੇ।” ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਹ ਦੁਖ ਭਰੇ ਬੋਲ ਆਖੇ, ਤਾਂ ਸੁਭਾਗੀ ਚੰਦ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਰਾਤ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਕਈਕੇਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਬੁਰਾ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਬੋਲ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ: “ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੀਰ ਵਰਗੇ ਬੋਲ ਕਿਉਂ ਆਖਦੇ ਹੋ? ਰਾਮ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਬੁਲਾਓ। ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੇ ਬਿਠਾਓ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਭੇਜੋ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰੋ—ਇਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਧਰਮ ਹੈ।” ਕਈਕੇਈ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਕਸਾਉਣ ‘ਤੇ, ਰਾਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਤਿੱਖੀ ਅੰਕ ਨਾਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਚੁਭੋਏ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ, ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਖੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਦਾ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸੁਭਾਗੀ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਤਾਰੇ ਚੰਗੀ ਸਥਿਤੀ ‘ਚ ਸਨ, ਤੇ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਲਦੀ ਜਲਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਝਾੜੂ ਲੱਗੀਆਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਚੰਗੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਨੌਕਰ ਚਾਕਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇ ਹੱਟੀਆਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਸੀ। ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਚੰਦਨ, ਅਗਰ, ਤੇ ਧੂਪ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਵਸੀਸ਼ਠ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ, ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਝੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਨਗਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ, ਹਥਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਚੰਗੇ ਘੋੜੇ, ਤੇ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ ਸੀ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਥੀ, ਨੂੰ ਮਹਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ‘ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਮੰਤਰੀ ਸੀ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸੀ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਉਸ ਰਥੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੁਰੰਤ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਭਰੇ ਘੜੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਆਏ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਰਤਨ, ਤੇ ਉਦੁੰਬਰ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਨ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬੀਜ, ਸੁਗੰਧੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨ, ਸ਼ਹਦ, ਦਹੀਂ, ਘਿਉ, ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਅਨਾਜ, ਦਰਭਾ ਘਾਸ, ਫੁੱਲ, ਤੇ ਦੁੱਧ ਵੀ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਅੱਠ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀਆਂ, ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਮਸਤ ਹਾਥੀ, ਚਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਥ, ਤਲਵਾਰ, ਤੇ ਵਧੀਆ ਧਨੁਸ਼ ਵੀ ਹਨ। ਇੱਕ ਰਥ, ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਛਤਰੀ, ਚਿੱਟੇ ਚਾਮਰ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਛਿੜਕਣ ਵਾਲੀ ਪਾਤ੍ਰੀ ਵੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੰਢੀ ਵਾਲਾ ਸਾਂਡ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਚਾਰ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ੇਰ, ਬਲਵਾਨ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਮੌਰ। ਤਖ਼ਤ, ਬਾਘ ਦੀ ਖਾਲ, ਯਜਨ ਦੀ ਲੱਕੜੀ, ਤੇ ਹੋਮ ਦਾ ਅੱਗ; ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ, ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ। ਅਧਿਆਪਕ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਵਿੱਤਰ ਗਾਂਵਾਂ, ਸ਼ੁਭ ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਪੰਛੀ; ਨਗਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਤੇ ਵਪਾਰੀ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ, ਸਭ ਆ ਗਏ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਪੂਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤਿਆਰ ਸੀ, ਪਰ ਅੰਦਰੋ ਅੰਦਰ ਰਾਜ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਤੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਸੀ।