ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਦੁਖ ਅਤੇ ਵਿਹਲਾਪ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਸੁੰਦਰ, ਲੰਬੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਰਾਜਾ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, “ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਾਮ, ਜੋ ਸਦਾ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਦੁਖ ਆਵੇ? ਉਹ ਦੁਖ ਦੇ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ।” ਰਾਜਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਰਾਮ ਲਈ ਬਿਨਾ ਦੁਖ ਦੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਸਕਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪਰ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਆਵੇਗੀ, ਜਦ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਹਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਉਲਝ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਰਾਤ ਆ ਗਈ; ਚੰਦ ਦੀ ਚਕਤੀ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਉਹ ਰਾਤ, ਦੁਖੀ ਰਾਜਾ ਲਈ ਕਟਦੀ ਰਹੀ। ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਿਹਲਾਪ ਕਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਰਾਤ ਕਦੇ ਵੀ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਉਹ ਸਦਾ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਰਹੇ। ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ, “ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਦਇਆ ਦਿਖਾ; ਮੈਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਤੂੰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾ; ਮੈਂ ਅਜਿਹੀ ਨਿਰਦਈ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।” ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, “ਇਹ ਕਠੋਰ ਕੈਕੇਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਾਇਆ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।” ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਰਾਜਧਰਮ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਦੁਖੀ, ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਵਫਾਦਾਰ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀ ਲੰਮੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ, “ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਮਿਹਰ ਦਿਖਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਉੱਤੇ; ਮੈਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਕਹੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਕਮਰ ਵਾਲੀ। ਮਿਹਰ ਕਰ, ਹੇ ਨੌਜਵਾਨ, ਤੂੰ ਦਇਆਵਾਨ ਹੈਂ; ਰਾਜੀ ਹੋ ਜਾ, ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਖੰਡ ਰਾਜ ਦੇ।” ਰਾਜਾ ਕਹਿੰਦੇ, “ਰਾਮ, ਜੋ ਕਾਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਰਾਜ ਪਾਏ; ਤੂੰ ਵਧੀਆ ਯਸ਼ ਪਾਵੇਂਗੀ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਕਮਰ ਤੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਕੰਮ ਕਰ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ, ਰਾਮ ਨੂੰ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਵਡੇਰੇ ਨੂੰ, ਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।” ਪਰ ਕੈਕੇਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਨੀਅਤ ਮਾੜੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਦੁਖੀ ਬੇਨਤੀਆਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਾਜਾ ਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਲਾਲੀ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਰੋਂਦੇ, ਇੱਕ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੀ। ਫਿਰ, ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਨ-ਵਾਸ ਲਈ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਹੋਸ਼ ਖੋ ਬੈਠੇ ਤੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁਖੀ ਰਾਜਾ ਲਈ ਉਹ ਰਾਤ ਵੀ ਆਹ-ਭਰਦੇ ਹੋਏ ਲੰਘੀ; ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਨਾਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇੱਥੇ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਦਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਗਿਆ। ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ, ਜਦ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁਖ ਕਰਕੇ ਬੇਹੋਸ਼, ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ, ਤੜਫਦੇ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ: “ਤੂੰ ਇਹ ਮਾੜਾ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਵਾਅਦੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿਰਣੇ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਝਕਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਧਰਮ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਧਰਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਸੱਚ ਉੱਤੇ ਹੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਸ਼ੀਬੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਗਿਆ। ਐਲਰਕ ਨੇ ਵੀ, ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਮੰਗ ਤੇ, ਆਪਣੇ ਅੱਖ ਦਿੱਤੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਨਿਰਣੇ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿਆ। ਦਰਿਆ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀ, ਸੱਚ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਹੱਦ ਤੋਂ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।” ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਸੱਚ ਹੀ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤੱਤ ਹੈ; ਧਰਮ ਸੱਚ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵੇਦਾਂ ਸੱਚ ਨਾਲ ਅਟੁੱਟ ਹਨ, ਤੇ ਸੱਚ ਨਾਲ ਹੀ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੇਰਾ ਮਨ ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੱਚ ਉੱਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹਿ। ਇਹ ਵਾਅਦਾ, ਜੋ ਮੈਂ ਮੰਗਿਆ, ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਵਾਅਦੇ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।” “ਧਰਮ ਲਈ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਮੰਗ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਨ-ਵਾਸ ਭੇਜ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ। ਜੇ ਤੂੰ, ਹੇ ਉੱਤਮ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਵਾਅਦਾ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦੇਵਾਂਗੀ।” ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਅਡੋਲ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ, ਰਾਜਾ ਉਸਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਬਲੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਰਾਜਾ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਉਲਝ ਗਿਆ, ਚਿਹਰਾ ਪੀਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਏ ਵਿਚ ਫਸੇ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਕੰਬਣ ਲੱਗੇ। ਅੱਖਾਂ ਧੁੰਦਲੀ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਹੌਸਲਾ ਇਕਠਾ ਕਰਕੇ, ਕਠਿਨਾਈ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ: “ਰਾਤ ਲੰਘ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਿਲਾ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਲੋਕ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਗੇ। ਰਾਮ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ; ਰਾਮ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਾਣੀ-ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਤੇ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਾਣੀ-ਸੰਸਕਾਰ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਜੇ ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਰੋਕਦੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਮਾੜੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੀ।” “ਅੱਜ ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਸਨ; ਹੁਣ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਜਾਣਗੇ।” ਜਦ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਵੱਡੇ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਚੰਦ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸ਼ੁਭ ਰਾਤ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ, ਕੈਕੇਈ, ਮਾੜੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੀ, ਮੁੜ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ, ਬੋਲ ਪਈ: “ਤੂੰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਿਉਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਰਾਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਲੇ ਤੀਰ ਹਨ? ਤੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਬੁਲਾਓ। ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬਿਠਾ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਨ-ਵਾਸ ਭੇਜ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ—ਤਦ ਤੇਰਾ ਧਰਮ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।” ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਵਧੀਆ ਘੋੜਾ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਤੇਜ਼ ਚਾਬੁਕ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿੰਦੇ: “ਧਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਲਝ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” ਜਦ ਸ਼ੁਭ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਸੀ, ਤੇ ਠੀਕ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ— ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਤੇ ਕੈਕੇਈ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੁਖ, ਵਿਹਲਾਪ, ਤੇ ਵਾਅਦੇ-ਧਰਮ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਲੜੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਘੜੀ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।