ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰੀ ਉਲਝਣ ਸੀ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, "ਜੇ ਮੈਂ ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਮਮਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨਿਕਾਲਣ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਦਿਆਂ, ਤੇ ਕਹਿ ਦਿਆਂ ਕਿ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਝੂਠ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਮਨੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ; ਹੁਣ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੂਝਦੇ ਹਨ, "ਕਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹੈ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਫੀ ਦੇ ਵਚਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਿਕਾਸ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" "ਕਿਵੇਂ ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਸ਼ਾਮਲਾ ਹੈ, ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, "ਕਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਮ, ਜੋ ਸਦਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੀ ਆਦਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਝੱਲੇ?" "ਕਾਸ਼ ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇ ਬਿਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਇਸ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਮਿਲੇ।" "ਨਿਸਚਤ ਹੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅਦੁੱਤੀ ਨਿੰਦ ਆਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਭਟਕ ਗਿਆ ਹੈ।" ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਰਾਤ ਆ ਗਈ; ਚੰਦ ਦੀ ਚਕਤੀ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਉਹ ਰਾਤ, ਦੁਖੀ ਰਾਜਾ ਲਈ ਗੁਜ਼ਰੀ। ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਅੰਤਰ ਵਿਚੋਂ ਅਹਿਰੀ ਹੋਇਆ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਹ ਭਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਉਸ ਲਈ ਰਾਤ ਲੰਬੀ ਅਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਸੀ। ਉਹ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਹੌਲੇ ਜੀ; ਮੈਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਤੁਰ ਜਾਓ—ਮੈਂ ਅਜਿਹੀ ਨਿਰਦਈ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।" "ਇਹ ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਕਰੂਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਬੇਕਸਮੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ," ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ, ਜੋ ਰਾਜਕਰਤਵ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ, ਦੁਖੀ, ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਕੈਕੇਈ ਲਈ ਨਿਵੇਕ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। "ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਹੌਲੇ ਜੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ 'ਤੇ; ਮੈਂ ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਤੁਹਾਡੇ ਅਗੇ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ।" "ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਕਰੋ, ਨੌਜਵਾਨ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਦਇਆਵਾਨ ਹੋ; ਖੁਸ਼ ਹੋਵੋ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਰਾਜ ਦੇ ਦੋ।" "ਰਾਮ, ਜੋ ਕਾਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ; ਤੁਸੀਂ ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰੋਂਗੇ। ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਕੰਮ ਕਰੋ ਜੋ ਮੈਨੂੰ, ਰਾਮ ਨੂੰ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਵਡਿਆਨ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।" ਪਰ ਕੈਕੇਈ, ਮੰਦ-ਮਨਸਾ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਬੇਨਤੀਆਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਲੋਹੀ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੀ। ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਿਕਾਸ 'ਤੇ ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਹੋਸ਼ ਗਵਾ ਬੈਠੇ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁਖੀ ਰਾਜਾ ਲਈ, ਉਹ ਰਾਤ ਆਹ ਭਰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਜ਼ਰੀ; ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਦਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਸਵੇਰੇ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਹੋਸ਼ਹੀਣ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਤੜਫਦਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ਜ ਨੂੰ ਕਹਿਆ, "ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਅਨਿਆਇਤ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਚਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਕਿਉਂ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋ? ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿਰਣੈ 'ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਸੱਚ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਕਸਾਇਆ ਹੈ।" "ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਬੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤੇ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।" "ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਅਲਰਕ ਨੇ, ਜਦ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਮੰਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਵਚਨ 'ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ।" "ਜਲ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ, ਸੱਚ ਦੇ ਵਚਨ 'ਤੇ, ਆਪਣੇ ਹੱਦ ਤੋਂ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਸੱਚ ਹੀ ਏਕ ਅਬਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ; ਧਰਮ ਸੱਚ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਵੇਦ ਸੱਚ ਨਾਲ ਅਟੱਲ ਹਨ, ਤੇ ਸੱਚ ਨਾਲ ਹੀ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਧਰਮ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੱਚ 'ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹੋ। ਮੇਰਾ ਮੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ; ਤੁਸੀਂ ਵਚਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਮਿਹਰਬਾਨ ਜੀ।" "ਧਰਮ ਲਈ, ਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਕਸਾ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਿਕਾਸ ਦੋ। ਮੈਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹਾਂ।" "ਜੇ ਤੁਸੀਂ, ਮਿਹਰਬਾਨ ਜੀ, ਮੇਰਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗੀ।" ਕੈਕੇਈ ਨੇ, ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਇਤਨਾ ਉਕਸਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਬਲੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਚ ਸਕਿਆ। ਰਾਜਾ ਦਾ ਮਨ ਖਲਬਲਾਏ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਚਿਹਰਾ ਪੀਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਏ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਘੋੜੇ ਵਰਗਾ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅੱਖਾਂ ਮੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਹੌਸਲਾ ਜੁਟਾ ਕੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ ਹੈ, ਮਹਿਲਾ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਨਿਸਚਤ ਹੀ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਉਕਸਾਉਣਗੇ।" "ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਤਿਆਰ ਹੈ; ਰਾਮ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ ਹੋਵਾਂ।" "ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਮੰਦ-ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੀ।" "ਅੱਜ ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ; ਹੁਣ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਣਗੇ।" ਜਦ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਚੰਦ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸ਼ੁਭ ਰਾਤ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ, ਕੈਕੇਈ, ਮੰਦ-ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੀ, ਦੁਬਾਰਾ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲ ਕੇ, ਉਕਸਾਉਣ ਲੱਗੀ। "ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਿਉਂ ਬੋਲਦੇ ਹੋ, ਰਾਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੀਰ ਹੋਣ? ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਬੁਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬਿਠਾਓ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਭੇਜੋ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸਾਥੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰੋ—ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕਰਤਵ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਦੁਖੀ ਰਾਤ, ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਅਡੋਲਤਾ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਦੀ ਅਣਮਿੱਟ ਪੀੜਾ, ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਛਾ ਗਈ।