ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਔਗੁਣ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਗੁਣਵਾਨ ਤੇ ਕਰਤਵਯਨਿਸ਼ਠ ਸਨ, ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਚਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਧਰਮ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਧਰਮ ਤੋਂ ਬਚਦੇ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਬਹੁਤ ਦਾਨੀ ਤੇ ਸੱਚੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜ ਕਰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾ ਤਾਂ ਬਰਾਬਰ ਮਿਲਿਆ ਨਾ ਵਧੀਆ; ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ, ਵੱਸਲ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਆਦਰ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਦਬਾਉਂਦੇ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਇੰਦ੍ਰ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਸ ਪਾਸ ਐਸੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਜੋ ਸਮਰਪਿਤ, ਨਿਪੁੰਨ, ਸਮਰਥ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਾਹੇ ਵਾਲੀ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਐਸੇ ਚਮਕੀ ਜਿਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਅੱਠਵਾਂ ਸਰਗ ਹੈ, ਸੁਣੋ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਵਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਸਰਗ ਹੈ। ਇੰਨੇ ਸਮਰਥ, ਧਰਮੀ ਤੇ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਰਹਿੰਦੇ। ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ: "ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਕਿਉਂ ਨਾ ਕਰਾਂ?" ਇਹ ਨਿਰਣਯ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਧਰਮੀ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸਭ ਯੋਗ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਪੂਰਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਰੰਤ ਜਾ ਕੇ ਸਾਰੇ ਜੇਠਿਆਂ ਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ।" ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਚੁਸਤਤਾ ਨਾਲ ਜਾਂਦਿਆਂ, ਵੈਦਿਕ ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ—ਸੁਯਜ੍ਯ, ਵਾਮਦੇਵ, ਜਾਬਾਲੀ, ਕਾਸ਼ਯਪ, ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਨਰਮ ਤੇ ਧਰਮਯੁਕਤ ਬੋਲ ਕਹੇ: "ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜ੍ਯ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਸੋਚੋ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।" ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ!" ਉਹ ਸਾਰੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ, "ਸਾਰੇ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰੋ ਅਤੇ ਘੋੜਾ ਛੱਡੋ। ਯਜ੍ਯ ਸਥਲ ਸਰਯੂ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਬਣਾਓ। ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਜਰੂਰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ।" "ਤੁਾਡੇ ਅੰਦਰ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਇਹ ਧਰਮਯੁਕਤ ਸੰਕਲਪ ਉੱਠਿਆ ਹੈ," ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ ਯਜ੍ਯ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਓ।" ਅਸ਼ਵ (ਯਜ੍ਯ ਘੋੜਾ) ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਸਮੇਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਡਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਯਜ੍ਯ ਸਥਲ ਸਰਯੂ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਵਾਈਆਂ ਜਾਣ। ਇਹ ਯਜ੍ਯ ਉਹੀ ਰਾਜਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ। ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਨਾ ਰਹੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਹਮਰਾਖਸ਼ਸ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਯਜ੍ਯ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਯਜ੍ਯ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇ। "ਜੋ ਜੋ ਸਮਰਥ ਹਨ, ਉਹ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰ ਲੈਣ," ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ!" ਰਾਜੇ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਧਰਮ-ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਹੋਸਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਯਜ੍ਯ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ, ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਆਪਣੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ, ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਤੁਸੀਂ ਸਨਯਾਸ ਦੀ ਦਿਖਿਆ ਲਓ, ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਯਜ੍ਯ ਕਰਾਂਗਾ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਸਰਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਉਠੇ। ਹੁਣ ਨੌਂਵੇਂ ਸਰਗ ਨੂੰ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਵਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਰਥੀ ਨੇ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਾਰਤਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵੱਡਿਆਂ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯਜ੍ਯ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੀ ਹੈ; ਵਡੇਰੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਇਹ ਕਥਾ ਦੱਸੀ ਸੀ।" "ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਕਥਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਘੜੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਾਸ਼ਯਪ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਵਿਭਾਂਡਕ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ Ṛਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇਗਾ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਂਗ ਜੀਊਂਦਾ ਰਹੇਗਾ।" "ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਦਾ ਆਗਿਆ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ, ਦੁਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਐਸਾ ਜੀਊਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਤਦ ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ।" "ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਉਹ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਅੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਰੋਮਪਾਦ ਦਾ ਚਰਚਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਵੱਡਾ ਰਾਜਾ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਉਭਰੇਗਾ; ਪਰ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਭੁੱਲ ਕਰਕੇ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਵਿਪਤਾ ਆਵੇਗੀ।" "ਉਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਆਖੇਗਾ, 'ਤੁਸੀਂ ਧਰਮਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਅਤੇ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ।' ਫਿਰ ਉਹ ਪੁੱਛੇਗਾ, 'ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਆਚਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ ਤੇ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਤਰ ਦੇਣਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੇ, ਯਜ੍ਯ ਦੀ ਤਿਆਰੀ, ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ Ṛਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੀ।