ਮਹਾਰਾਜ ਦਸ਼ਰਥ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਅਮਾਨਵੀ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਚਾਹੇ ਧਰਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ, ਸੜ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਮੈਂ ਕੈਕੈਯ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੂੜ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਹੁਕਮ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮੰਨੂੰਗਾ।" ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਵਡੇ ਤੀਖੇ ਬੋਲ ਕਹੇ: "ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਾਕੂ ਵਾਂਗ ਤਿੱਖੇ ਹਨ, ਤੂੰ ਝੂਠ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੀ ਹੈਂ, ਤੇਰੀ ਮੱਤ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਅਸਹਨਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ।" ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਜਾਨ ਨਹੀਂ ਰਹੀ—ਜਦ ਜਾਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜਿਹੜੇ ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਆਪ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਹੇ ਰਾਣੀ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੁੱਖ ਨਾ ਦੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨ ਫੜਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰ।" ਇਹ ਕੇਹ ਕੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਦੁਖੀ ਮਨੁੱਖ ਓਹਲੇ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਸ਼ਰਥ, ਜਿਵੇਂ ਯਯਾਤੀ ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸੁਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਣਉਚਿਤ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਏ ਰਹੇ। ਪਰ ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਨਿੜਰ ਸੀ ਪਰ ਖਤਰਾ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸਿਰਫ ਹਾਨੀ ਲਈ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮੰਗ ਉੱਤੇ ਅੜੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਤਾਣ ਦੇਂਦੀ ਹੋਈ ਕਹਿੰਦੀ, "ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਤੇ ਵਚਨ ਦੇ ਪੱਕਾ ਦੱਸਦੇ ਹੋ, ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਲਦੇ ਕਿਉਂ ਹੋ?" ਦਸ਼ਰਥ, ਦੁਖ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ: "ਜਦ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗਾ ਤੇ ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਦ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈ, ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਲੈ, ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਕੇ। ਪਰ ਜੰਨਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਸਹਿਣੀ ਪਵੇਗੀ—ਇਹ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਸਹਿ ਸਕਾਂਗਾ?" ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ, "ਜੇ ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਤੇਰੇ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿਆਂ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਸੱਚ ਝੂਠ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ, ਨਿਸ਼ਕੰਟਕ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਵਰਗਾ ਮਹਾਨ ਤੇ ਉਜਲਾ ਪੁੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਮਲ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਬੀਰ, ਗਿਆਨੀ, ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮਾਫੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਨਿਕਾਲ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਨੀਲਾ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਸੁੰਦਰ, ਲੰਮੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੇਜ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਪਸੇਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: "ਜੋ ਰਾਮ ਸਦਾ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਕਾਬਲ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਦੇਖਣਾ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਸਹਿ ਸਕਾਂਗਾ? ਕਾਸ਼ ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਉਸਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਹੁਣ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਅਣਮੁੱਲ ਨਿੰਦਾ ਹੋਵੇਗੀ।" ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਰਾਤ ਆ ਗਈ, ਚੰਨ ਦੀ ਚਕਤੀ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਉਹ ਰਾਤ ਦੁਖੀ ਦਸ਼ਰਥ ਲਈ ਬੜੀ ਲੰਮੀ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੰਝੂ ਲਾਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਰਾਤ ਲੰਘਣੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਬੇਚੈਨ ਹੋਕੇ ਸੁੱਟਦੇ ਰਹੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਦਸ਼ਰਥ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਫਿਰ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ: "ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰ, ਹੇ ਮਧੁਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ; ਮੈਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਤੂੰ ਇੱਥੋਂ ਤੁਰ ਜਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, "ਇਹ ਸਾਰੀ ਮੁਸੀਬਤ ਕੈਕੇਈ ਕਰਕੇ ਆਈ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਰਾਜਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ: "ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਮੈਂ ਇਹ ਬਚਨ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਕਹੇ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਦੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਖੰਡ ਰਾਜ ਮਿਲੇ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, "ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਉੱਚੀ ਕੀਰਤੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਇਹ ਕੰਮ ਕਰ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ, ਰਾਮ ਨੂੰ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।" ਪਰ ਕੈਕੇਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਬੁਰਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਹੰਝੂ, ਪਵਿੱਤਰ ਹਿਰਦੇ ਅਤੇ ਦੁਖ ਭਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ, ਇਕ ਬੋਲ ਨਾ ਬੋਲੀ। ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਜਦ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਰਾਮ ਦੇ ਵਨਗਮਨ 'ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਬਚਨ ਬੋਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਖ ਨਾਲ ਫਿਰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁਖੀ ਦਸ਼ਰਥ ਲਈ ਉਹ ਰਾਤ ਹੰਝੂ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੰਘੀ। ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਸਵੇਰੇ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ, ਪਤੀ ਨੂੰ ਪਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਇਹ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕਿਉਂ ਪਿਆ ਹੈਂ? ਜਦ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ ਪੱਕਾ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਜਿਹੜੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਵੀ ਸੱਚ ਤੇ ਆਧਾਰ ਰੱਖ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ।" ਉਹ ਉਦਾਹਰਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ: "ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਬੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਬਾਜ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤੇ ਅਲਰਕ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਮੰਗਣ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਅੱਖ ਦੱਤੇ ਸੀ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦਰਿਆ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀ ਆਪਣੀ ਹੱਦ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੱਚਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੱਚ ਹੀ ਸਦੀਵੀ ਹੈ, ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਵੇਦ ਵੀ ਸੱਚ ਕਰਕੇ ਅਟੱਲ ਹਨ, ਤੇ ਸੱਚ ਰਾਹੀਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" ਕੈਕੇਈ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਹੈ: "ਜੇ ਤੇਰਾ ਮਨ ਧਰਮ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੱਚਾ ਰਹਿ। ਮੇਰੀ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਕਰ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਲਈ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੇਜ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਆਖਦੀ ਹਾਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਇਹ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿਆਂਗੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸ਼ਰਥ ਤੇ ਕੈਕੇਈ ਵਿਚਕਾਰ ਦੁਖ, ਅੜੀ ਹੋਈ ਮੰਗਾਂ ਤੇ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦੀ ਇਹ ਰਾਤ ਲੰਘੀ, ਤੇ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਅਹਿਸਾਸ, ਅਣਸੁਣੇ ਹੰਝੂ ਤੇ ਚੁੱਪੀ ਛਾ ਗਈ।