ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਵਿਅੰਗੀ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਵਚਨਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਕੌਸਲਿਆ, ਸੁਮਿਤਰਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਜਿਵੇਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਕੈਕੇਈ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਹੁਣ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ।" ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ, "ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਤੂੰ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼, ਜੋ ਸਦੀਵ ਆਦਰਯੋਗ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਵਿਗੜ ਗਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਥੀਂ ਚਲਾਵੇਗੀ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜੇ ਰਾਮ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਨਾ ਭਰਤ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਦ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਹੋਵੇ, ਭਰਤ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰੇ।" ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਦ ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ ਹੋਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪੁੱਤ੍ਰ ਸਮੇਤ ਰਾਜ, ਵਿਧਵਾ ਵਾਂਗ, ਕਰੇਗੀ।" ਉਹ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ, "ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕismet ਦੇ ਕਾਰਨ ਰਹੀ; ਮੇਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਅਤੇ ਨਿੰਦਾ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ; ਮੈਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਪੀ ਵਾਂਗ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਚੰਗੀ ਰਥਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ 'ਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪੈਦਲ ਕਿਵੇਂ ਘੁੰਮ ਸਕੇਗਾ?" ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਜਦ ਖਾਣੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਕਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੰਦਰੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਰਸੋਈਏ, ਮੈਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਲਈ ਸੁਆਦਲੇ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਨੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸੀ।" ਹੁਣ ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, "ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਜੰਗਲੀ ਆਹਾਰ, ਜੋ ਖੱਟਾ, ਕੜਵਾ ਤੇ ਤਿੱਖਾ ਹੋਵੇ, ਖਾ ਕੇ ਜੀਵੇਗਾ?" ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਕਹਿਆ, "ਰਾਮ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਆਰਾਮ ਦਾ ਆਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਕਿਵੇਂ ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇਗਾ?" ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਐਸੇ ਕਠੋਰ ਵਚਨ ਕਹੇ—ਰਾਮ ਦਾ ਜੰਗਲ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਭਰਤ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ?" ਫਿਰ ਕੈਕੇਈ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸਤੀਆਂ ਤੇ ਲਾਨਤ, ਉਹ ਛਲਕਪਟੀਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਥ ਲਈ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ; ਮੈਂ ਸਭ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ, ਸਿਰਫ ਭਰਤ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ।" ਦਸ਼ਰਥ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਤੂੰ ਨਿਰਦਈ ਹੋ, ਨਿਕਰਤਨ, ਮੈਨੂੰ ਦੁਖ ਦੇਣ ਲਈ ਰੱਖੀ ਗਈ; ਤੂੰ ਰਾਮ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਹੀ ਹਿਤ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ, ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਖ਼ਾਮੀ ਵੇਖਦੀ?" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਪਤਨੀ ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਪਿਆਰ ਹੋਵੇ; ਪਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।" ਦਸ਼ਰਥ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਨਵਾਂ ਜੀਵਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸੂਰਜ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਕੰਮ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਬਦਲ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੀਂਹ ਪੈ ਸਕਦੀ; ਪਰ ਜਦ ਰਾਮ ਇਥੋਂ ਚਲਾ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸੋਚ ਸਕਦਾ ਕਿ ਕੋਈ ਜੀ ਸਕਦਾ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਪੱਕੀ ਧਾਰਣਾ ਹੈ।" ਦਸ਼ਰਥ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਤੂੰ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ, ਵੈਰੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ; ਅਫ਼ਸੋਸ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਲਾਇਆ, ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਵਿਸ਼ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਡਸ ਲਿਆ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੇਰੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਭਰਤ ਤੇ ਤੂੰ ਰਾਜ ਕਰ; ਸ਼ਹਿਰ, ਰਾਜ, ਪਰਿਵਾਰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ, ਆਪਣੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ।" ਉਹ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਤੂੰ ਜਿਸਦੀ ਚਾਲ ਨਿਰਦਈ ਹੈ, ਅਜੋਕਾ ਦੁਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅੱਜ ਐਸੇ ਕਠੋਰ ਵਚਨ ਬੋਲਦੀ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਦੰਦ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਝੜ ਜਾਂਦੇ, ਜੋ ਐਸਾ ਬੁਰਾ ਬੋਲਦੀ?" ਦਸ਼ਰਥ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਰਾਮ ਨੇ ਕਦੇ ਨਿਰਦਈ ਜਾਂ ਅਸੁਖਦਾਈ ਵਚਨ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ; ਉਹ ਤਾਂ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦਾ, ਸਦਾ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੁੰਦਾ; ਤੂੰ ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਖ਼ਾਮੀ ਲੱਭਦੀ?" ਉਹ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਧਰਤੀ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ, ਸੜ ਜਾਵੇ, ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ—ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਭੈਅੰਕਰ ਆਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਕੇਕਯ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਧੂੜ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਤੇਰੇ ਵਚਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਤਰੇ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹਨ, ਝੂਠ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੀ, ਮਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ, ਪਰਿਵਾਰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸਾੜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ।" ਦਸ਼ਰਥ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ—ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ? ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ; ਹੇ ਰਾਣੀ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਨਾ ਕਰ—ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਛੁੰਦਾ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰ।" ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਤਮ-ਹਤਿਆ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ। ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਆਪਣੀ ਸ਼ੋਭਾ ਦੇ ਅਣਕੂਲ ਨਹੀਂ, ਯਯਾਤੀ ਵਾਂਗ ਜੰਨਤ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਿਆ। ਕੈਕੇਈ, ਨਿਰਭਯ ਪਰ ਖ਼ਤਰਾ ਵੇਖਦੀ, ਜਿਸਦੇ ਇੱਛਾ ਸਿਰਫ਼ ਨੁਕਸਾਨ ਹੀ ਲਿਆਈ, ਫਿਰ ਉਹੀ ਮੰਗਿਆ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਗਿਆ ਸੀ। ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਸੱਚਾ ਤੇ ਵਚਨਬੱਧ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ, ਰਾਜਾ, ਫਿਰ ਮੇਰਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਿਚਕਿਚਾਹਟ ਕਿਉਂ?" ਦਸ਼ਰਥ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਇਕ ਪਲ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ, ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਜਦ ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ ਹੋਵਾਂਗਾ ਤੇ ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਹੇ ਅਯੋਗ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜੰਨਤ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਸਹਿਣੀ ਪਵੇਗੀ ਰਾਮ ਦੇ ਕਾਰਨ—ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਸਹਿਣ ਸਕਾਂ?" ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਕਹਿਆ, "ਜੇ ਕੈਕੇਈ ਲਈ ਪਿਆਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਦੇਸ਼ ਭੇਜਾਂ, ਤੇ ਇਹ ਸੱਚ ਆਖਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਝੂਠ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ, ਨਿਸ਼ੰਕ, ਰਾਮ ਵਰਗਾ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਪਾਇਆ; ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਤਿਆਗ ਸਕਦਾ?" "ਕਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਰਾਮ, ਜੋ ਕੰਵਲ-ਅੱਖੀ, ਸ਼ੂਰ, ਗਿਆਨੀ, ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਜਿੱਤ, ਖ਼ਿਮਾ-ਪ੍ਰਤੀ, ਨੂੰ ਨਿਕਾਲ ਸਕਦਾ?" "ਕਿਵੇਂ ਮੈਂ ਰਾਮ, ਜੋ ਮਿੱਠਾ, ਨੀਲਾ ਕੰਵਲ ਵਾਂਗ, ਲੰਮੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਨੂੰ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਭੇਜ ਸਕਦਾ?" "ਕਿਵੇਂ ਮੈਂ ਰਾਮ, ਜੋ ਸਦਾ ਸੁਖ ਆਦੀ, ਦੁਖ ਲਈ ਅਯੋਗ, ਨੂੰ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਸਕਦਾ?" "ਜੇ ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਬਿਨਾ ਦੁਖ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਦੁਖ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।" "ਨਿਸ਼ਚਿਤ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਨਿੰਦਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਐਸਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ।" ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਰਾਤ ਆ ਗਈ; ਚੰਦ ਦੀ ਚਕਤੀ ਨਾਲ ਸਜੀ ਰਾਤ, ਦੁਖੀ ਰਾਜਾ ਲਈ ਲੰਮੀ ਹੋ ਗਈ। ਦਸ਼ਰਥ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਤ ਭਰ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਆਹ ਭਰਦੇ ਰਹੇ, ਰਾਤ ਨਹੀਂ ਕਟੀ। ਉਹ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਮੈਨੂੰ ਦਇਆ ਦਿਖਾ, ਹੇ ਮ੍ਰਿਦੁ; ਮੈਂ ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਤੂੰ ਤੁਰ ਜਾ—ਮੈਂ ਨਿਰਦਈ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦੁਖ, ਵਿਲਾਪ ਅਤੇ ਆਸਹਾਇਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਰਹੀ, ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ 'ਤੇ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਕਠੋਰ ਵਚਨਾਂ ਦਾ ਭਾਰੀ ਵਜਨ ਪਿਆ, ਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਬੋਝ ਵਾਂਗ ਲੱਗੀ।