ਕਹਾਣੀ ਇਉਂ ਵਗਦੀ ਹੈ: ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾਇਆ ਕਿ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਬਯ ਨੇ ਪੰਛੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣਾ ਮਾਸ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਲਰਕ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਵਚਨ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਹੱਦ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਲੰਘੀ। ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਦੀ ਲਾਜ ਰੱਖਣ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਦੁਰਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਦਸ਼ਰਥ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਧਰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸੋਚ ਕੇ ਸਿਰਫ ਕੌਸਲਿਆ ਨਾਲ ਸੁਖ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਚਾਹੇ ਇਹ ਚੰਗਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਸੱਚ ਹੈ ਜਾਂ ਝੂਠ—ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਇਥੇ ਹੀ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਰ ਜਾਵੇਗੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਦਿਨ ਲਈ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਮੌਤ ਉਸ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਕੈਕੇਈ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਰਤ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਮ ਦੇ ਵਨਵਾਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਗੱਲ 'ਚ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕੈਕੇਈ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ। ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਤੇ ਵਿਹਲ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਸਿਰਫ਼ ਕੈਕੇਈ ਵੱਲ ਨਿਹਾਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ 'ਤੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਗੱਜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਜੀਆਂ ਤੇ ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਰਾਣੀ ਦੀ ਪੱਕੀ ਜ਼ਿੱਦ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਕਸਮ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ "ਰਾਮ" ਆਖ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਅਕਲ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈ, ਉਹ ਪਾਗਲ ਵਰਗਾ, ਬਿਮਾਰ ਜਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੰਬਦੀ ਤੇ ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਕੰਮ, ਜੋ ਲਾਭ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਸੁਝਾਇਆ?" ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੈਕੇਈ ਬਿਨਾ ਲਾਜ਼ ਦੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਤੇ ਭੂਤ ਸਵਾਰ ਹੋਣ। ਦਸ਼ਰਥ ਹੈਰਾਨ ਹੈ ਕਿ ਕੈਕੇਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਗੀ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉਲਟ ਸੋਚ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਡਰ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਵਰਤਾਓ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਦਸ਼ਰਥ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੈਕੇਈ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਭਰਤ ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠੇ ਤੇ ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਮੰਨਤਾ ਤੇ ਤੇ ਝੂਠੀ ਮੰਗ ਤੇ ਅੜੀ ਰਹਿਣਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੈਕੇਈ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਕਰੂੜਤਾ, ਖੋਟ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇ। ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਜਾਂ ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂ ਝੂਠ ਹੈ? ਭਰਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਰਤ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਲਈ ਆਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੇਖੇਗਾ? ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਫਿਕਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਜਿਵੇਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਜਾਵੇ। ਦਸ਼ਰਥ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨੀਤੀ, ਜੋ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਹੁਣ ਕਿਵੇਂ ਰਹੇਗੀ? ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫੌਜ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖਣ ਤੇ, ਹੋਰ ਰਾਜੇ ਕੀਹ ਆਖਣਗੇ? ਲੋਕ ਪੁੱਛਣਗੇ ਕਿ ਇੱਛਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। ਜਦ ਲੋਕ ਪੁੱਛਣਗੇ ਕਿ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਜੰਗਲ ਭੇਜਿਆ, ਉਹ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦੇਵੇਗਾ? ਕਿ ਉਸਨੇ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਦਬਾਅ 'ਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ? ਜੇਕਰ ਉਹ ਇਹ ਸੱਚ ਵੀ ਆਖੇ, ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਝੂਠ ਮੰਨਣਗੇ। ਕੌਸਲਿਆ ਕੀ ਆਖੇਗੀ, ਜਦ ਰਘੁਕੁਲ ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਜਾਵੇਗਾ? ਦਸ਼ਰਥ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦੇਵੇ, ਜਦਕਿ ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਕਦੇ ਦਾਸੀ ਵਾਂਗ, ਕਦੇ ਦੋਸਤ ਵਾਂਗ, ਕਦੇ ਪਤਨੀ, ਭੈਣ ਅਤੇ ਮਾਂ ਵਾਂਗ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸੀ, ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਖਾਤਰ ਕਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਹੁਣ ਉਹ ਸਾਰੀ ਚੰਗੀਤਾ ਉਸਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਰਾਮ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਨਿਆਇ ਤੇ ਉਸਦਾ ਵਨਵਾਸ, ਬਿਮਾਰ ਮਨੁੱਖ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ਹਿਰ ਮਿਲਿਆ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਮੀਤਰਾ, ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇਗੀ? ਤੇ ਵਿਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਨੂੰ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸੁਣਣੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ—ਇੱਕ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਦੂਜੀ ਰਾਮ ਦਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸ। ਵਿਦੇਹੀ ਉਸਦੇ ਗਮ 'ਚ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਗਵਾ ਦੇਵੇਗੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਵਲੋਂ ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਕਿਨਨਰੀ, ਉਹ ਵੀ ਰਾਮ ਦੇ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦਾ। ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕੋਈ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਲੰਮਾ ਜੀਉ, ਨਾ ਹੀ ਸੀਤਾ ਦੇ ਰੋਣ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਰਾਜ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਵਿਧਵਾ ਵਾਂਗ ਕਰੇਗੀ। ਦਸ਼ਰਥ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਅਚਰਿਤ੍ਰਵਾਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ—ਇੱਕ ਸੋਹਣੀ ਲਕੜੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਾਬੀ ਮਨੁੱਖ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਠੱਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਗੀਤ ਸੁਣਾ ਕੇ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਣਗੇ, ਕਹਿਣਗੇ ਕਿ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੱਤਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੀ ਦੁੱਖ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਉਸਤੇ ਆ ਗਿਆ! ਜਿਵੇਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦਾ ਕੋਈ ਪਾਪ ਹੁਣ ਭੋਗਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਠੱਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮੌਤ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਾਦਾਨ ਬੱਚਾ ਕਾਲੀ ਸੱਪ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ, ਦਸ਼ਰਥ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਮੰਦਬੁਧਿ ਕਾਰਨ, ਉਸਦੇ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ ਗਿਆ।