ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਮ, ਸੱਚ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਪਰਾਜਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਘਵ ਵਿੱਚ ਸਚਾਈ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਵਿਰਾਗ, ਮਿਤ੍ਰਤਾ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਸਿੱਧਾ ਸੁਭਾਵ, ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ—ਇਹ ਸਭ ਗੁਣ ਅਟੱਲ ਹਨ। ਉਹ ਸਿੱਧਾ, ਧਰਮਵਾਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਰਗੀ ਤੇਜਸਵੀਤਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੰਦੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਮੈਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਹ ਬਾਤ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਾਂ ਪਸੰਦ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰੇ? ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧੈਰਜ, ਤਪ, ਵਿਰਾਗ, ਸਚ, ਧਰਮ, ਕ੍ਰਿਤਜਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਹਿੰਸਾ ਹੈ—ਉਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਆਸਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਕੈਕੇਈ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਤਪਸੀ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਹੀ ਹਾਂ, ਦਇਆ ਦਿਖਾਉ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੱਕ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ; ਪਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਉਣ ਦਿਓ। ਮੈਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰ ਛੂਹ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਰਾਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਮੈਨੂੰ ਅਧਰਮ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦਿਓ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ, ਰੋਦੇ ਹੋਏ, ਬੇਹੋਸ਼, ਹੱਲੀ ਹੋਏ ਮਹਾਰਾਜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਦੁਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤੇ। "ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਵਰਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਹੁਣ ਪਛਤਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠਾ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸੋਗੇ? ਜਦੋਂ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦਿਓਗੇ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਹੋਗੇ, 'ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਇਆ, ਪਰ ਮੈਂ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ'? ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਹੁਣ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਬਦਨਾਮੀ ਕਰਵਾਓਗੇ। ਸ਼ੈਬਿਆ ਨੇ ਬਾਜ ਅਤੇ ਕਬੂਤਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਾਸ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਅਲਰਕ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਕੇ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਵਚਨ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਹੱਦ ਨਹੀਂ ਲੰਘੀ; ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਪਿਛਲੇ ਕੀਤੇ ਵਚਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਨਾ ਤੋੜੋ। ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਕਉਸਲਿਆ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਨੰਦ ਮਨਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਮੰਦ-ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ। ਚਾਹੇ ਅਧਰਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਧਰਮ, ਸਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠ—ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਜੇਕਰ ਰਾਮ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਲਵਾਂਗਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਣਾਮੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੌਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਭਰਤ ਅਤੇ ਮੈਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ—ਰਾਮ ਦੇ ਵਨਵਾਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕੈਕੇਈ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ; ਉਹ ਰੋਹੀ ਹੋਏ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਰਾਮ ਦੇ ਵਨਵਾਸ ਅਤੇ ਭਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਹ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ; ਰਾਣੀ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲਦੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਬੋਲ, ਗਰਜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਚੀਰ ਗਏ; ਦੁਖ ਤੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਰਾਜਾ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰਾਣੀ ਦੇ ਨਿਰਣੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਵਚਨ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, 'ਰਾਮ' ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਵੱਟੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਮਨ ਖੋ ਗਿਆ, ਪਾਗਲ ਵਰਗਾ, ਬਿਮਾਰ ਵਰਗਾ, ਸ਼ਕਤੀ ਰਹਿਤ, ਸੱਪ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: "ਕਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਲਾਭ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ?" ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਬਿਨਾ ਲਾਜ਼ ਦੇ, ਅਜਿਹਾ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੋ ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੂਤ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ; ਮੈਂ ਕਦੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਇਹ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਪਰ ਹੁਣ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ, ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਉਲਟ-ਪਲਟ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ; ਕਿੱਥੋਂ ਇਹ ਡਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਅਜਿਹਾ ਵਰ ਚੁਣਿਆ? ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਭਰਤ ਰਾਜ-ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਰਘਵ ਵਨ ਵਿੱਚ ਵਸੇ; ਇਹ ਰਵੱਈਆ ਅਤੇ ਝੂਠ ਛੱਡ ਦਿਓ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਕਠੋਰ, ਮੰਦ-ਚਿੱਤ, ਛੋਟੇ ਮਨ ਵਾਲੀ, ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਜਾਂ ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਦੁਖ ਜਾਂ ਝੂਠ ਵੇਖਦੇ ਹੋ? ਰਾਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਰਤ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਜਦ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਨਵਾਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਾਂਗਾ? ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਫਿਕਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਚੰਗਾ ਨਿਰਣੇ, ਜੋ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੀਤਾ ਸੀ— ਮੈਂ ਫੌਜ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਰਾਈ ਹੋਈ ਵਾਂਗ ਮੁੜ ਜਾਵੇ? ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਰਾਜੇ, ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿਣਗੇ? ਹਾਏ, ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਨੇ ਇਤਨਾ ਸਮਾਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਜਦ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ, ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਹ ਕਕੁਤਸਥ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣਗੇ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਹਾਂ? ਕਿ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੈਂ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ, ਵਨਵਾਸ ਦਿੱਤਾ? ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਇਹ ਸਚ ਕਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਝੂਠ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਦ ਰਘਵ ਵਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਕਉਸਲਿਆ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਹੇਗੀ? ਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ, ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਅਨਿਆਇ ਕਰਕੇ, ਕੀ ਜਵਾਬ ਦਿਆਂ?