ਦਸ਼ਰਥ ਮਹਾਰਾਜ਼ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਵਿਲਖੇ ਹੋਏ ਮਨ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਰਾਮ ਵਰਗੇ ਨਰਮਦਿਲ ਅਤੇ ਧਰਮ ਪਰ ਆਸਥਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਕਠੋਰ ਵਾਸਨਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈਂ? ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ, ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ ਕਿ ਰਾਮ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਨਵਾਸ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ? ਰਾਮ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੈਨੂੰ ਭਰਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਮਾਣਦਾ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਭਰਤ ਵੱਲੋਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ। ਰਾਮ ਵਰਗਾ ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਤੇ ਬੋਲ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਸੇਵਾ, ਆਦਰ ਤੇ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਹੋਵੇ? ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਨੌਕਰਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਰਾਘਵ 'ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਜਾਂ ਬਦਨਾਮੀ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਰਾਮ, ਸਾਫ ਦਿਲ ਵਾਲਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਦਾ ਦਿਲ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਘਵ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਦਾਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ, ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ, ਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਚ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਵੈਰਾਗ, ਦੋਸਤੀ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਸਿੱਧਾ ਸੁਭਾਵ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ—ਇਹ ਸਭ ਗੁਣ ਰਾਘਵ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਜੋਤ ਹੈ, ਤੂੰ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੰਦਾ ਕਿਵੇਂ ਸੋਚ ਸਕਦੀ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਰੁੱਖਾ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਿਆ; ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਚਾਹਣ ਤੇ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਹ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿ ਦਿਆਂ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲੱਗੇ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਵੇ? ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧੀਰਜ, ਤਪ, ਵੈਰਾਗ, ਸੱਚਾਈ, ਧਰਮ, ਉਪਕਾਰ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਹਿੰਸਾ ਹੈ—ਉਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਮੈਂ ਕਿਸ ਦੀ ਓਟ ਲਵਾ? ਹੇ ਕੈਕੇਈ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦਇਆ ਦਿਖਾ—ਮੈਂ ਬੁੱਢਾ, ਤਪੱਸਵੀ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਬੇਬਸ ਹਾਂ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ, ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ; ਪਰ ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰੋਕ। ਹੇ ਕੈਕੇਈ, ਮੈਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਤੇਰੇ ਚਰਨ ਛੂਹ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਰਾਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਅਧਰਮ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਵਿਲਾਪ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਮਹਾਰਾਜ਼ ਦਸ਼ਰਥ, ਬੇਹੋਸ਼ ਤੇ ਥਰ-ਥਰ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ, ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਪਏ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗੂ ਡਿੱਗ ਗਏ। ਉਹ ਦੁਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤੇ। ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇਕਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਵਚਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹੁਣ ਪਛਤਾਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇਂਗਾ? ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਬੈਠਣਗੇ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਣਗੇ, ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦੇਵੇਂਗਾ? ਕੀ ਤੂੰ ਇਹ ਕਹੇਂਗਾ ਕਿ 'ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਠੱਗ ਲਿਆ'? ਤੂੰ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਨਾਕ ਕਟਾਏਂਗਾ ਜੇਕਰ ਵਚਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹੁਣ ਵਿਰੋਧ ਕਰੇਂਗਾ। ਸ਼ੈਬਿਆ ਨੇ ਚੀਲ ਅਤੇ ਕਬੂਤਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਾਸ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਅਲਰਕ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾਇਆ। ਸਮੁੰਦਰ, ਇਕ ਵਚਨ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਕੰਢਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਲੰਘਦਾ; ਤੂੰ ਵੀ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਨਾ ਤੋੜ। ਤੂੰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੌਸਲਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਸੁਖ ਭੋਗਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਬੁਰੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆ। ਚਾਹੇ ਇਹ ਧਰਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਧਰਮ, ਸੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠ—ਤੂੰ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਉਲਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਜੇਕਰ ਰਾਮ ਦਾ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਥੇ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਕੇ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਕਰ ਲਵਾਂਗੀ। ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵੀ ਸਲਾਮ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਮੌਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਭਰਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਹਿ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਵਨਵਾਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕੈਕੇਈ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਮਹਾਰਾਜ਼ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣੇ—ਰਾਮ ਦੇ ਵਨਵਾਸ ਅਤੇ ਭਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਗੱਲ—ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਉਲਝ ਗਿਆ, ਉਹ ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਲਈ ਕੈਕੇਈ ਵੱਲ ਨਿਹਾਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬੇਰੁਖੇ ਬੋਲ ਬੋਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਬੋਲ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਕੜਕ, ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ 'ਤੇ ਬੜਾ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਲਿਆਏ। ਰਾਣੀ ਦੇ ਪੱਕੇ ਇਰਾਦੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਕਸਮ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, "ਰਾਮ!" ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਭਟਕ ਗਿਆ, ਉਹ ਪਾਗਲ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਮਾਰ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਤੋਂ ਜ਼ਹਰ ਖਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਥੱਕ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਕੰਮ, ਜੋ ਫਾਇਦੇ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ? ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਲਾਜ਼ ਦੇ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਨੇ ਵੱਸ ਲਿਆ ਹੋਵੇ; ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰੇ ਚਰਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਹ ਬੁਰਾਈ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਉਲਟਾ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਡਰ ਕਿੱਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਤੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਵਰਤਾਓ ਚੁਣਿਆ? ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ ਭਰਤ ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਰਾਘਵ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ; ਇਹ ਮਨੋਭਾਵ ਅਤੇ ਝੂਠ ਛੱਡ ਦੇ। ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਨਿਰਦਈ, ਬੁਰੇ ਮਨ ਵਾਲੀ, ਛੋਟੇ ਮਨ ਵਾਲੀ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਝੂਠ ਤੈਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜਾਂ ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ? ਰਾਜ ਭਰਤ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ, ਰਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਲਈ ਕਹਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੇਖਾਂਗਾ?