ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਕੈਕਈ ਤੋਂ ਇਹ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪ ਉਠੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਕੈਕਈ, ਤੇਰੇ ਇਹ ਬੋਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਲੈ ਆਏ ਹਨ। ਇਹ ਘਰ, ਜੋ ਹੁਣ ਪਰਾਏ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਤੂੰ ਅਜੀਬ ਵਿਹਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ। ਹੇ ਰਾਣੀ, ਇੱਥੇ ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਮਨ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨੇਕ ਰਸਤੇ ਤੇ ਸੀ, ਹੁਣ ਭਟਕ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਐਸਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗਲਤ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਕਿ ਤੂੰ ਇਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ। ਮੈਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਤੇ ਭਰਤ ਦੋਵੇਂ ਬਰਾਬਰ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਕਸਰ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਫਿਰ, ਹੇ ਡਰੀ-ਸਹਮੀ ਰਾਣੀ, ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ ਕਿ ਉਹ ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਮ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਕਰੇ? ਉਹ ਰਾਮ, ਜੋ ਬੜਾ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕਰੜੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈਂ? ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ, ਤੂੰ ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨਮੋਹਣ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਬਨਵਾਸੀ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈਂ? ਰਾਮ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਭਰਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਰਤ ਵੱਲੋਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਤਕਾਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਮ ਵਰਗਾ ਨਰੋਤਮ, ਤੇਰਾ ਵਧੇਰੇ ਆਦਰ, ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਆਗਿਆਪਾਲਨ ਕਰੇ? ਇੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਨੌਕਰ-ਚਾਕਰ ਹਨ, ਪਰ ਰਘੁਨੰਦਨ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਜਾਂ ਬਦਨਾਮੀ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਸਾਫ ਦਿਲੀ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਦਾ ਦਿਲ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਦਾਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ, ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ, ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਚ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਵੈਰਾਗ, ਮਿਤਰਤਾ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਸਿੱਧਾਪਣ, ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ—ਇਹ ਸਭ ਗੁਣ ਰਘੁਨੰਦਨ ਵਿੱਚ ਅਟੁੱਟ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਣੀ, ਜੋ ਰਾਮ ਇੰਨੇ ਨੇਕ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਉਸਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੰਦਾ ਕਿਵੇਂ ਸੋਚ ਸਕਦੀ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਰੜਾ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਠਾ ਹੀ ਬੋਲਿਆ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਹ ਬਾਤ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲੱਗੇ ਪਰ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਦੁਖਾਵੇ? ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧੀਰਜ, ਤਪ, ਵੈਰਾਗ, ਸੱਚ, ਧਰਮ, ਕ੍ਰਿਤਜਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਹਿੰਸਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਹੇ ਕੈਕਈ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਦਇਆ ਕਰ, ਮੈਂ ਬੁੱਢਾ, ਤਪੱਸਵੀ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਵਿਹਲਾ ਹਾਂ। ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲ ਸਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ, ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਪਰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਉਣ ਦੇ। ਮੈਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਛੁਹਦਾ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਰਾਮ ਲਈ ਆਸਰਾ ਬਣ, ਮੈਨੂੰ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਾ ਡੁੱਬਣ ਦੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ, ਕਰਾਹਦੇ, ਹੋਸ਼ ਗਵਾ ਬੈਠੇ। ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕੈਕਈ ਕੋਲੋਂ ਇਸ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਫਿਰ ਕੈਕਈ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਕਰੜੇ ਬੋਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ, “ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ ਹੁਣ ਪਛਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇਂਗਾ? ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ-ਮੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲੇਗੀ, ਤੂੰ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦੇਵੇਂਗਾ? ਕੀ ਤੂੰ ਇਹ ਕਹੇਂਗਾ ਕਿ ਜਿਸ ਦੀ ਮਿਹਰ ਤੇ ਮੈਂ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਇਆ, ਮੈਂ ਉਸ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ? ਜੇ ਤੂੰ ਹੁਣ ਵਚਨ ਤੋਂ ਮੁੱਕਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਰਾਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬਦਨਾਮੀ ਲਿਆਵੇਂਗਾ। ਸ਼ੈਬਿਆ ਨੇ ਚੀਲ ਦੀ ਖਾਤਰ ਆਪਣਾ ਮਾਸ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਲਰਕ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਨਹੀਂ ਤੋੜਿਆ। ਤੂੰ ਵੀ ਪਿਛਲੇ ਕੀਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ, ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਨਾ ਤੋੜ। ਪਰ ਤੂੰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾ ਕੇ, ਸਦਾ ਕੌਸਲਿਆ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਕੁਕਰਮੀ! ਚਾਹੇ ਇਹ ਧਰਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਧਰਮ, ਸੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਟੁੱਟਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਲਵਾਂਗੀ, ਜੇ ਰਾਮ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਇਕ ਦਿਨ ਵੀ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਵੇਖ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੌਤ ਮੇਰੇ ਲਈ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਭਰਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਂਦੀ ਹਾਂ—ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਬਨਵਾਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕੈਕਈ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਦੁਖੀ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਕੈਕਈ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਰ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਅਤੇ ਭਰਤ ਦੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਹੋਸ਼ ਉੱਡ ਗਏ। ਉਹ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਵਲ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ, ਜਦ ਕਿ ਉਹ ਤਿਖੇ ਬੋਲ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਬਚਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਕੜਕ, ਦਿਲ ਨੂੰ ਚੀਰ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਦੁਖ ਤੇ ਵਿਹਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਕੈਕਈ ਦੇ ਪੱਕੇ ਇਰਾਦੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਕਸਮ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ “ਰਾਮ! ਰਾਮ!” ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਡਾ ਹੰਢ ਪਾ ਕੇ, ਕੱਟੇ ਦਰੱਖਤ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਤੀ ਭਟਕ ਗਈ, ਉਹ ਪਾਗਲ ਵਰਗੇ ਹੋ ਗਏ, ਬੀਮਾਰ ਜਿਹਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਆਪਣੀ ਫੁਕ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਕੈਕਈ, ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਕੌਣ ਨੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਲਾਭ ਵਾਲੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਘਾਤਕ ਹੈ? ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਲੱਜਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਨੇ ਵੱਸ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਇਹ ਅਵਗੁਣ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁਖ, ਆਸ, ਵਿਹਲਾ ਪਨ ਅਤੇ ਕੈਕਈ ਦੀ ਅਡੋਲਤਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਆਪਣਾ ਹੌਸਲਾ ਗਵਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਗ ਅਤੇ ਅਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।