ਕੈਕਈ ਨੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਰਾਮ ਛਾਲਾਂ ਤੇ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਪਹਿਨ ਕੇ ਤਪੱਸਵੀ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਭਾਰਤ ਅੱਜ ਰਾਜ ਕਰੇ, ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਾਅਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣਾ ਵਰ ਮੰਗ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਹੀ ਮੈਂ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਲ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ, ਆਪਣੀ ਬਾਤ ’ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹਿ, ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼, ਚਰਿਤ੍ਰ ਤੇ ਜਨਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ। ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਹੜਾ ਸੱਚ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭਲਾ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਕੈਕਈ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਨਸ਼ਾ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਾਰਤਾ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਬਾਰਵੀਂ ਸਰਗ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਕੈਕਈ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਦਈ ਬੋਲ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਪੀੜ੍ਹ ਹੋਈ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ, "ਕੀ ਇਹ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਸੁਪਨਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਭਟਕ ਗਿਆ ਹੈ? ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਮਨ ਦਾ ਵਿਘਨ ਹੈ?" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚੈਨ ਨਾ ਆਇਆ। ਜਦ ਹੋਸ਼ ਆਇਆ, ਉਹ ਕੈਕਈ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਹਰਨ ਵਾਂਗ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਬਾਘਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਏ ਹੋਣ, ਨੰਗੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ, ਤੇ ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਐਸੇ ਹੋ ਗਏ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੱਪ ਜਾਦੂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ ਹੋਵੇ—ਜਹਿਰੀਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਬੇਬਸ। ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਸੁਣਾਇਆ। ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮੁੜ ਭਟਕ ਗਏ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਤਪਤ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਹੋਏ, ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਕ੍ਰੂਰ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੀ, ਮੰਦਚਲਨ ਵਾਲੀ, ਇਸ ਘਰ ਦੀ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ!" ਉਹ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, "ਰਾਮ ਨੇ ਤੇਰਾ ਕੀ ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਾਂ ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ? ਰਾਘਵ ਤਾਂ ਸਦਾ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮੰਨਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਇਹ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਿਉਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਪਰ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਹੀ ਨਾਸ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ। ਹੇ ਰਾਣੀ, ਤੂੰ ਬਿਨਾ ਜਾਣੇ, ਜਿਹੜੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਹੈਂ; ਜਦਕਿ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਖੁਬੀਆਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੀ ਹੈ।" "ਕਿਹੜੇ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਆਂ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਜਾਂ ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਧਨ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਪਰ ਜੇ ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸੂਝ ਬੁੱਝ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ; ਜਿਵੇਂ ਦੁਨੀਆਂ ਬਿਨਾ ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਫਸਲਾਂ ਬਿਨਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀਆਂ। ਰਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਪਾਪੀ ਨਿਸ਼ਚੈ ਤੁਰੰਤ ਛੱਡ ਦੇ।" "ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਰੱਖਣ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਰ ਹਾਂ—ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰ। ਤੂੰ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਸੋਚ ਕਿਵੇਂ ਪਾਲ ਲਈ, ਹੇ ਪਾਪਣ? ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਭਾਰਤ ਲਈ ਮਮਤਾ ਜਾਂ ਵੈਰ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਰਾਘਵ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।" "ਉਹ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ; ਤੇਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਵੀ ਸੇਵਾ ਵਾਸਤੇ ਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਇਸ ਖਾਲੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਹੋਈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਹੈਂ। ਹੇ ਰਾਣੀ, ਇੱਛਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਘਰ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਆ ਪਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤੇਰਾ ਮਨ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨੇਕ ਰਸਤੇ ਸੀ, ਹੁਣ ਭਟਕ ਗਿਆ।" "ਕਦੇ ਵੀ, ਹੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਗਲਤ ਕੰਮ ਜਾਂ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ; ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਮੰਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਰਾਘਵ ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੋਵੇਂ ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ; ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਅਕਸਰ ਮੈਨੂੰ ਇਹੀ ਆਖਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ।" "ਫਿਰ, ਹੇ ਡਰਪੋਕ, ਤੂੰ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਉਸ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਲ ਭੇਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈਂ? ਜੋ ਬੜਾ ਨਾਜੁਕ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕਠੋਰ ਜੰਗਲ ਦਾ ਵਾਸ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ? ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ, ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਨਿਕਾਲੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ?" "ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਖਾਸ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਕੌਣ ਹੋਰ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੇਵਾ, ਆਦਰ ਤੇ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਨੌਕਰ ਚਾਕਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਘਵ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਜਾਂ ਬਦਨਾਮੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।" "ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਕੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਦਿਲ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਘਵ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਦਾਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ, ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ, ਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਸੱਚਾਈ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਵੈਰਾਗ, ਮਿੱਤ੍ਰਤਾ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਸਿੱਧਾਈ, ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ—ਇਹ ਸਭ ਗੁਣ ਰਾਘਵ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਹਨ।" "ਉਸ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਇਮਾਨਦਾਰ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਣੀ, ਤੂੰ ਰਾਮ ਵਲ ਬੁਰਾ ਕਿਵੇਂ ਸੋਚ ਸਕਦੀ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਰਗੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਤਿੱਖਾ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਿਆ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਹ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਆਖਾਂ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲੱਗੇ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਖ ਦੇਵੇ?" "ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧੀਰਜ, ਤਪ, ਵੈਰਾਗ, ਸੱਚ, ਧਰਮ, ਕ੍ਰਿਤਘਨਤਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਜੀਵਾਂ ਵਲ ਅਹਿੰਸਾ ਹੈ—ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਸ ਵਲ ਜਾਵਾਂ?" "ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ, ਕੈਕਈ, ਜੋ ਬੁੱਢਾ, ਥੱਕਿਆ, ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਲੱਗਾ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਵਿਹਲਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਦਇਆ ਦੇਖਾ।" "ਜੋ ਕੁਝ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਪਰ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ।" "ਮੈਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਚਰਨ ਛੂਹਦਾ ਹਾਂ; ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਬਣ ਜਾ—ਅਧਰਮ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਾ ਆਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਡੁੱਬਿਆ, ਕਰੂਣਤਾ ਨਾਲ ਕਰਾਹਦਾ, ਬੇਹੋਸ਼ ਤੇ ਹਿਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।