ਕੈਕੇਈ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ — ਜੋ ਵਾਅਦੇ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ — ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਕੈਕੇਈ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, "ਰਾਜਾ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ?" ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਉਹ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਾਗ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਵਰ ਦਿਤੇ ਸਨ।" ਕੈਕੇਈ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਉਹ ਦੋ ਵਰ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤੇ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ, ਹੇ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ੀ!" ਉਹ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, "ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਵਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਤੇ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋਕੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗੀ।" ਕੈਕੇਈ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਉਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਹਿਰਨ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਾਸ਼ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਕੈਕੇਈ ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਵਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਦੋ ਵਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਣੀ ਹਾਂ — ਸੁਣੋ: ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਦੀ ਰਾਜਿਆਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।" "ਉਸ ਰਾਜਿਆਭਿਸ਼ੇਕ ਨਾਲ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਰਾਜਾ ਬਣਾਓ। ਇਹ ਦੂਜਾ ਵਰ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।" "ਉਹ ਸਮੇਂ, ਦੇਵ-ਦਾਨਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਹੁਣ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਭੇਜੋ।" "ਰਾਮ, ਜੋ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਬਰਖ਼ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਚਰਮ ਪਹਿਨ ਕੇ ਤਪਸੀ ਬਣੇ, ਉਹ ਅੱਜ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਵੇ; ਭਰਤ ਰਾਜ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਸਾਂਭੇ।" "ਇਹ ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿੱਤੇ ਵਰ ਨੂੰ ਚੁਣਦੀ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।" "ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼, ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਜਨਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ; ਵਾਅਦੇ ਦੇ ਪੱਕੇ ਰਹੋ। ਕਿਉਂਕਿ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸਚਾਈ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਧਰਮ ਹੈ।" ਇਹ ਪਾਠ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਬਾਰਹਵੀਂ ਸਰਗਾ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨ ਲਈ ਹੈ। ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਨਿਰਦਈ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਪਲ ਭਰ ਲਈ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, "ਕੀ ਇਹ ਕੋਈ ਸੁਪਨਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਭਟਕ ਗਿਆ ਹੈ? ਜਾਂ ਕੋਈ ਪੀੜ ਜਾਂ ਮਨ-ਵਿਕਾਰ?" ਦਸ਼ਰਥ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ, ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਤੇ ਹੇਰਾਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਰਨ ਸ਼ੇਰਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਨੰਗੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੱਪ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁਖ ਨਾਲ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ, ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ ਵਿੱਚ, ਮੁੜ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜਲਦਿਆਂ ਹੋਇਆ, ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਨਿਰਦਈ, ਮੰਦ ਕਿਰਤਾਂ ਵਾਲੀ, ਇਸ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਨਾਸ਼ਕ!" "ਰਾਮ ਨੇ ਤੇਰਾ ਕੀ ਵਿਗਾੜਿਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਮੰਦ-ਚਰਿੱਤਰ ਵਾਲੀ? ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।" "ਫਿਰ, ਤੂੰ ਇਹ ਨੁਕਸਾਨ ਕਿਉਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਪਰ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਹੀ ਨਾਸ਼ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।" "ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਤੂੰ ਅਣਜਾਣ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਜ਼ ਵਿਸ਼ ਵਾਲਾ ਸੱਪ; ਜਦਕਿ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੀ ਹੈ—" "ਕਿਹੜੇ ਪਾਪ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਆਂ? ਮੈਂ ਕੌਸਲਿਆ ਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਧਨ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।" "ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਾਂ, ਮੇਰਾ ਹੋਸ਼ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ; ਕੀ ਦੁਨੀਆਂ ਬਿਨਾ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਫਸਲ ਬਿਨਾ ਪਾਣੀ?" "ਪਰ ਰਾਮ ਬਿਨਾ, ਮੇਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ; ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਪਾਪੀ ਇਰਾਦਾ ਤੁਰੰਤ ਛੱਡ ਦੇ।" "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨਾਲ ਛੂਹਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ—ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰ। ਤੂੰ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਸੋਚ ਕਿਉਂ ਰੱਖੀ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਪੀ?" "ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਭਰਤ ਲਈ ਮਮਤਾ ਜਾਂ ਵੈਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਲਈ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਹੋਵੇ।" "ਉਹ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ; ਤੂੰ ਜੋ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਸੇਵਾ ਲਈ ਸੀ।" "ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੂੰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡੀ ਪੀੜ ਪਹੁੰਚਾਈ; ਤੂੰ ਇਸ ਖਾਲੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਾਗਲ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਹੈ।" "ਹੇ ਰਾਣੀ, ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤੇਰਾ ਮਨ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਭਟਕ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਕਦੇ ਵੀ, ਹੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਗਲਤ ਜਾਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਇਹ ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਮੰਨ ਸਕਦਾ।" "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਤੇ ਭਰਤ, ਵੱਡੇ-ਮਨ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇਹ ਆਖਦੀ ਸੀ।" "ਹੇ ਡਰਪੋਕ, ਤੂੰ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਉਸ ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੀ ਹੈ?" "ਤੂੰ ਉਸ ਲਈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਧਰਮ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਕਠਿਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈ?" "ਹੇ ਸ਼ੁਭ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਬਨਵਾਸ ਕਿਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਹਣਾ ਤੇ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ?" "ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੀ ਵਧੇਰੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਰਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ; ਮੈਂ ਭਰਤ ਵਲੋਂ ਤੇਰੀ ਲਈ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਮਤਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ।" "ਕੌਣ ਹੋਰ, ਉਸ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਵਧੇਰੇ ਸੇਵਾ, ਆਦਰ ਤੇ ਆਗਿਆਕਾਰੀਤਾ ਬੋਲ ਤੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਨੌਕਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਨਿੰਦਾ ਜਾਂ ਬੁਰਾਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸ਼ਰਥ ਕੈਕੇਈ ਦੀਆਂ ਬੇਰਹਮੀ ਭਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ, ਵਿਹਲ, ਤੇ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਰਾਮ ਲਈ ਪਿਆਰ, ਧਰਮ ਤੇ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।