ਦਸ਼ਰਥ ਮਹਾਰਾਜ਼, ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਿਪਟੀ ਹੋਈ ਵੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਸੁਭਾਗਿਨੀ! ਤੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿੱਟੀ 'ਤੇ ਕਿਉਂ ਪਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਕਲੇਸ਼ ਕਿਉਂ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ?" ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸ਼ਕਤੀ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪੀੜ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਵੀ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕਾਬਲ ਡਾਕਟਰ ਹਨ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿਆਰ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਬੀਮਾਰੀ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ? ਜਾਂ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ? ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਤੁਹਾਡਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ?" ਉਹ ਹੋਰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਅੱਜ ਕਿਸ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੀ ਜਾਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ? ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯਾਤਨਾ ਨਾ ਦੇਵੋ। ਦੱਸੋ, ਕਿਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਬਚ ਗਿਆ, ਜਾਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜੋ ਮਰਨਯੋਗ ਸੀ? ਕੌਣ ਗਰੀਬ ਅਚਾਨਕ ਅਮੀਰ ਹੋ ਗਿਆ ਜਾਂ ਕੌਣ ਅਮੀਰ ਕੰਗਾਲ ਹੋ ਗਿਆ? ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਰਾਜ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" ਦਸ਼ਰਥ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸਾਫ ਸਾਫ ਦੱਸ ਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਵੀ ਲੱਗ ਜਾਵੇ। ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੂੰ ਕਦੇ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਆਪਣੀ ਪੁੰਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸੌਂਹ ਚੁੱਕਦਾ ਹਾਂ। ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਕਾਲ ਚੱਕਰ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਇੰਨਾ ਚਿਰ ਤੱਕ ਇਹ ਧਰਤੀ ਮੇਰੀ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਦੇ ਰਾਜ, ਦ੍ਰਾਵਿੜ, ਸਿੰਧ, ਸੌਵੀਰ, ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ, ਵੰਗ, ਅੰਗ, ਮਗਧ, ਮਤਸ੍ਯ, ਕਾਸ਼ੀ ਤੇ ਕੋਸਲ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਪਸ਼ੂ ਬਹੁਤ ਹਨ। ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਮਨ ਚਾਹੇ, ਚੁਣ ਲੈ।" ਉਹ ਫਿਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਡਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਸੁੰਦਰਿ? ਉੱਠ, ਉੱਠ! ਸੱਚ ਦੱਸ, ਕੈਕੇਈ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦਾ ਡਰ ਹੈ? ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਕੁਹਾਸਾ ਹਟਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।" ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਿਠੇ ਤੇ ਆਸਵਾਦੀ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਕੈਕੇਈ ਹੌਸਲਾ ਪਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਕਠੋਰ ਇੱਛਾ ਦੱਸਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਗਿਆਰਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਦਿਲ ਤੇ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਚੁਭਣ ਵਾਲੇ, ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋਏ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤੇ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਅਪਮਾਨਿਆ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਕਰੋ।" ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੀ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਚਨ ਦਿਓ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂਗੀ।" ਦਸ਼ਰਥ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਕੈਕੇਈ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਫੜ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਅਭਿਮਾਨੀ! ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਕਿ ਰਾਮ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੁਰਖਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।" ਦਸ਼ਰਥ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਉਸ ਅਜੈ, ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਰਾਘਵ — ਰਾਮ — ਦੀ ਸੌਂਹ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲ। ਮੈਂ ਰਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਕੈਕੇਈ! ਉਸ ਦੀ ਸੌਂਹ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤੇਰਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਰਾਮ ਮੇਰੇ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੀ ਸੌਂਹ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤੇਰਾ ਬੂਨ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਸਾਧਵੀ! ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚ, ਮੈਨੂੰ ਸੁਕੂਨ ਦੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਤੇ ਜੋ ਠੀਕ ਸਮਝਦੀ ਹੈ, ਦੱਸ। ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਵੇਖ ਕੇ ਤੂੰ ਹਿੱਕ ਨਾ ਹਟਾ; ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪੁੰਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸੌਂਹ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ।" ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕੈਕੇਈ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਇੱਛਾ ਸੀ, ਉਹ ਮੌਤ ਵਰਗੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਦੱਸਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਈ। ਕੈਕੇਈ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਬੂਨ ਦੇਣ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਦੀ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਤਿੰਤੀਹ ਦੇਵਤੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ, ਆਕਾਸ਼, ਗ੍ਰਹਿ, ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਧਰਤੀ, ਗੰਧਰਵ, ਰਾਖਸ਼ਸ — ਇਹ ਸਭ ਸੁਣਣ। ਘਰ ਦੇ ਦੇਵਤੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ — ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਣ ਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚੇ ਦਿਲੋਂ ਬੂਨ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੱਸਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਬੋਲ ਪਈ। "ਹੇ ਰਾਜਨ! ਯਾਦ ਕਰ, ਜਦੋਂ ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਬੂਨ ਵਾਅਦੇ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਦੋ ਬੂਨ ਮੰਗਣ ਆਈ ਹਾਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਨਹੀਂ ਪੂਰਾ ਕਰੇਗਾ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗੀ।" ਇਹਨਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਜ ਦਸ਼ਰਥ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਹਿਰਣ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਫਿਰ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾਇਆ, "ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਬੂਨ ਵਾਅਦੇ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਦੱਸਣ ਲੱਗੀ ਹਾਂ: ਪਹਿਲਾ, ਰਾਘਵ ਰਾਮ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲੇ। ਦੂਜਾ, ਉਹ ਵਾਅਦਾ ਜੋ ਤੂੰ ਯੁੱਧ ਵੇਲੇ ਕੀਤਾ ਸੀ — ਹੁਣ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ — ਰਾਮ ਪੰਦਰਾ (ਨੌ ਤੇ ਪੰਜ) ਸਾਲ ਲਈ ਦੰਡਕ ਅਰਨਯ ਨੂੰ ਵਾਸ ਕਰੇ। ਰਾਮ, ਜੋ ਸਦਾ ਧਰਮ ਨਿਸ਼ਠ ਹੈ, ਛਾਲਾ ਤੇ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮਾ ਪਾ ਕੇ ਵਨਵਾਸੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਭਰਤ ਅੱਜ ਤੋਂ ਰਾਜ ਕਰੇ। ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਸਬ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਦਿੱਤਾ ਬੂਨ ਮੰਗਦੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਮੈਂ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵਨ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਕਠੋਰ ਇੱਛਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਮਹਾਰਾਜ਼, ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ, ਵਿਅਕੁਲ ਹੋ ਗਏ।