ਦਸ਼ਰਥ ਮਹਾਰਾਜ਼, ਜਦੋਂ ਕਈਕਈ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਵਧ ਗਈ। ਉਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਕਈਕਈ ਮੈਦਾਨੀ ਫਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਅਣਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਈ ਸੀ, ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਉਹ ਪਤਨੀ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧਕੇ ਪਿਆਰੀ ਸੀ। ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਲਤਾ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੋਵੇ, ਐਸੇ ਹੀ ਮੈਦਾਨੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਈ ਸੀ। ਉਹ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਕਿਨਨਰੀ ਵਾਂਗ ਧੱਕੀ ਹੋਈ ਲੱਗਦੀ, ਕਦੇ ਕੋਈ ਅਪਸਰਾ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਜਾਪਦੀ, ਕਦੇ ਮੋਹ ਭੰਗ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਹਰਣ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਿਅਾਧ ਦੇ ਵਿਅੰਗੀ ਬਾਣ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਮਾਦਾ ਹਾਥਣ ਪਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਕਈਕਈ ਵਾਂਗ ਦੁਖੀ ਤੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਚਿਹਰਾ ਪੁੰਝ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕੋਈ ਰੋਸ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਸਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਜਾਂ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ? ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਿਪਟੀ ਕਿਉਂ ਪਈ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਅਣਜਾਣ ਪ੍ਰਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੀ ਅਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਚੰਗੇ-ਚੰਗੇ ਵੈਦ ਹਨ, ਜੋ ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ। ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਖੀ ਕਰ ਦੇਣਗੇ—ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ? ਜਾਂ ਕੋਈ ਮਨ-ਚਾਹੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ? ਅੱਜ ਕੌਣ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ, ਜਾਂ ਕੌਣ ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ? ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਨਾ ਦੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ। ਕਿਹੜਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਮਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਪਰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਜੋ ਮਰਨ ਯੋਗ ਹੈ ਪਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ? ਕੌਣ ਗਰੀਬ ਅਚਾਨਕ ਅਮੀਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਅਮੀਰ ਗਰੀਬ ਹੋ ਜਾਵੇ? ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਅਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਬੇਝਿਜਕ ਬੋਲ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਦੇਣੀ ਪਵੇ; ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਆਪਣੀ ਪੂਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਜਦ ਤੱਕ ਸਮੇਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਮੇਰੀ ਹੈ। ਦ੍ਰਾਵਿੜ, ਸਿੰਧੂ, ਸੌਵੀਰ, ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ, ਦੱਖਣ ਦੇ ਲੋਕ, ਵੰਗ, ਅੰਗ, ਮਗਧ, ਮਤਸਯ, ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਕਾਸ਼ੀ ਤੇ ਕੋਸਲ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਪਾਸ ਬਹੁਤ ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਹਨ; ਕਈਕਈ, ਤੂੰ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਣ ਲੈ। ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਡਰੀ ਹੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਉੱਠ, ਉੱਠ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ! ਸੱਚ ਦੱਸ, ਕਈਕਈ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਡਰ ਪਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਹ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਕੁਹਾਸਾ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਇੰਨੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਤੇ ਆਸਵਾਸਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਕਈਕਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਸਖਤ ਮੰਗ ਦੱਸਣ ਲਈ ਤਤਪਰ ਸੀ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਲੱਗੀ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਗਿਆਰਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਕਈਕਈ ਨੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਬਰੀ ਹੋਏ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਬੜੀ ਕਰਕਸ਼ਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਨਾਥ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਅਪਮਾਨਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਕਰੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਜੇਕਰ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਦੀ ਸੌਂਹ ਚੁੱਕੋ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਮੰਗ ਦੱਸਾਂਗੀ।" ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਜਦ ਕਈਕਈ ਫਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਫੜ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਅਹੰਕਾਰੀ, ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।" "ਉਸ ਅਜੈ, ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਰਘੁਕੁਲ ਰਾਮ ਦੀ ਸੌਂਹ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਬੋਲ।" "ਮੈਂ ਤਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਹਣ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜੀ ਸਕਦਾ; ਉਸ ਦੀ ਸੌਂਹ, ਹੇ ਕਈਕਈ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਬਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਉਸ ਰਾਮ ਦੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਚੁਣਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ।" "ਹੇ ਚੰਗੀ ਰਮਣੀ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦੇ; ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰ, ਕਈਕਈ, ਅਤੇ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਠੀਕ ਲੱਗੇ, ਉਹ ਦੱਸ।" "ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੂੰ ਹਿੱਕਚਾਹਟ ਨਾ ਕਰ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਆਪਣੀ ਪੂਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸੌਂਹ।" ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਈਕਈ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਭਿਆਨਕ ਮੰਗ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੀ ਹੋਵੇ। "ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇੰਦ੍ਰ ਸਮੇਤ ਤਿੱਤੀਸ ਦੇਵਤਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ, ਆਕਾਸ਼, ਗ੍ਰਹਿ, ਰਾਤ ਤੇ ਦਿਨ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਸੰਸਾਰ, ਧਰਤੀ, ਗੰਧਰਵ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਇਹ ਗਵਾਹ ਰਹਿਣ।" "ਰਾਤ ਨੂੰ ਫਿਰਣ ਵਾਲੇ ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ, ਘਰਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹਦੇਵ, ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਾਣ ਲੈਣ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਿਹਾ।" "ਇਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਅਡਿੱਠ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਸੁਣ ਲੈਣ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈਕਈ ਨੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਮੰਗ ਪੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, "ਸਮਝੋ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਥੇ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਵਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।" "ਉਹ ਦੋ ਵਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹੀ ਮੰਗਣ ਆਈ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨਾਥ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ।" "ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤਾ ਵਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਹੀ, ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦੇਵਾਂਗੀ।