ਦਸ਼ਰਥ ਮਹਾਰਾਜ਼, ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਰਾਣੀ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਨਾ ਵੇਖੇਆ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ। ਅਜਿਹਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਰਾਣੀ ਐਸੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ। ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਖਾਲੀ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਅੱਜ, ਵਧੇਰੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ, ਉਹ ਅੰਦਰ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕੈਕੇਈ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ। ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਅਜਾਣੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਸਿੱਧੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਦਰਬਾਨ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਮਹਾਰਾਜ, ਰਾਣੀ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਭਵਨ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈਆਂ ਹਨ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਮਨ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਛੋੜੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਭਵਨ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਲਾਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਦੁੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਹਿਲ ਗਏ। ਆਪ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਉਹ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਹੁਣ ਮੰਦ ਇਰਾਦਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ—ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਲਤਾ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਦੇਵੀ ਅਕਸਮਾਤ ਪਤਿਤ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕਿਨਨਰੀ ਜਾਂ ਅਪਸਰਾ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਇਆ ਮਿਟ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹਿਰਣ। ਉਹ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵਿਖੇਤੀ ਹੋਈ ਮਾਦਾ ਹਾਥਣ, ਜੋ ਵਿਛੋੜੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਪਈ ਹੋਵੇ। ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂੰਝਿਆ, ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਉਹ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਗੁੱਸਾ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਿਆ। ਕਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਜਾਂ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ? ਹੇ ਸੁਭਾਗਵਤੀ, ਤੂੰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਿਪਟੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਕਿਉਂ ਪਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਣਜਾਣ ਬਲ ਨੇ ਪੀੜ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਵੀ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਚੰਗੇ-ਚੰਗੇ ਵੈਦ ਹਨ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਦੱਸ, ਹੇ ਸੋਹਣੀਏ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਜਾਂ ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ?” “ਕੌਣ ਅੱਜ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ? ਹੇ ਰਾਣੀ, ਨਾ ਤੂੰ ਦੁਖੀ ਹੋ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੇ। ਕਿਹੜਾ ਉਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ? ਕਿਹੜਾ ਗਰੀਬ ਅਮੀਰ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਕਿਹੜਾ ਅਮੀਰ ਗਰੀਬ ਹੋ ਜਾਵੇ?” “ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਵੀ ਇੱਛਾ ਅਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਫ਼ ਸਾਫ਼ ਆਖ, ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਚਲੀ ਜਾਵੇ। ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਆਪਣੇ ਪੂਰਨਤਾ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਤੱਕ ਕਾਲ ਚੱਕਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਮੇਰੀ ਹੈ। ਦ੍ਰਾਵਿੜ, ਸਿੰਧੂ, ਸੌਵੀਰ, ਸੌਰਾਠ, ਦੱਖਣ ਦੇ ਲੋਕ, ਵੰਗ, ਅੰਗ, ਮਗਧ, ਮਤਸ, ਕਾਸ਼ੀ, ਕੋਸਲ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇ ਧਨ, ਅਨਾਜ ਤੇ ਪਸ਼ੂ ਤੇਰੇ ਚਾਹਣ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ। ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਮਨ ਚਾਹੇ, ਲੈ ਲੈ। ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਬੈਠੀ ਹੈਂ? ਉਠ, ਉਠ, ਸੋਹਣੀਏ! ਦੱਸ, ਕਿਹੜੀ ਚਿੰਤਾ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਧੁੰਦ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਹੁਣ ਕੈਕੇਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਆਪਣੇ ਮਨਸੂਬੇ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦਬਾਅ ਦੇਣ ਲੱਗੀ। ਹੁਣ, ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਗਿਆਰਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਕੈਕੇਈ ਨੇ, ਜੋ ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਜ਼ਬਾਨ ਤੇ ਕਠੋਰਤਾ ਲੈ ਆਈ ਸੀ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬਿਛੋੜੇ ਹੋਏ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। “ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਾਂ ਹੀ ਦੁਖੀ ਕੀਤਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਅਪਮਾਨਿਆ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਸਮ ਖਾਓ ਕਿ ਜੋ ਮੰਗਾਂਗੀ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਰੋਗੇ—ਫਿਰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਇੱਛਾ ਦੱਸਾਂਗੀ।” ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਬੈਠੀ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਅਭਿਮਾਨਣੀਏ, ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਰਾਮਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਮੌਰ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਰਾਮਾ ਦੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਤਮਾ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਸਮ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਆਖ ਦੇ। ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਰਾਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖੇ ਬਿਨਾਂ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਰਾਮਾ ਦੀ ਕਸਮ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਰਾਮਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕਸਮ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਚੰਗੀ ਔਰਤ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸੁਖ ਦੇ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨੂੰ ਜਾਣ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੱਲ ਤੋਂ ਡਰ ਨਾ ਕਰ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਆ ਗਈ। ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣਾ ਭਿਆਨਕ ਮਨੋਰਥ, ਮੌਤ ਵਾਂਗ, ਖੁਲ੍ਹਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। “ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਕਸਮ ਖਾ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਚੌਂਤੀਹ ਦੇਵਤੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਸਾਰੇ ਸੁਣਣ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ, ਆਕਾਸ਼, ਗ੍ਰਹਿ, ਰਾਤ-ਦਿਨ, ਦਿਸਾਵਾਂ, ਦੁਨੀਆਂ, ਧਰਤੀ, ਗੰਧਰਵ, ਰਾਖਸ਼ਸ—all ਸੁਣਣ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ, ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ, ਘਰਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹਦੇਵ, ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਾਣਣ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਡਟਿਆ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਨੀ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਪਤਾ ਹੋਵੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਅਸਲ ਗੱਲ ਆਖਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ।