ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਜ ਦਸ਼ਰਥ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਉਹ ਮਹਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਲਕੀਆਂ ਬੱਦਲਾਂ ਛਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਚੰਦ ਨੂੰ ਰਾਹੂ ਨੇ ਜਕੜ ਲਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੇਖਾਨ ਅਤੇ ਬਰਹਿਨ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਾਂ ਅਤੇ ਹੰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਵਾਜਾ-ਗੀਤ ਦੀ ਧੁਨ ਚੌਂਕ ਉਠੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਠੁਕਵੇਂ ਤੇ ਬੌਣ ਦਾਸੀਆਂ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਚਬੂਤਰਿਆਂ ਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕਮਰਾਂ, ਕੈਂਪਕ ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀਦੰਦ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਚਬੂਤਰੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੋਖਰ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ-ਚਾਂਦੀ-ਹਾਥੀਦੰਦ ਦੇ ਵਧੀਆ ਆਸਣ ਲਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਹਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਖਾਣਾ-ਪੀਣਾ, ਮਿੱਠੇ-ਮਿੱਠੇ ਪਦਾਰਥ, ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਮਹਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਰਾਜ ਦਸ਼ਰਥ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਕੈਕੇਈ ਵਧੀਆ ਖਟ ਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲੱਗਾ। ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੈਕੇਈ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਣੀ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜ ਕਦੇ ਵੀ ਖਾਲੀ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਜਦ ਉਹ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਹਨੇ ਕੈਕੇਈ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਹ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਸੁਆਰਥੀ ਇਰਾਦਾ ਅਤੇ ਅਕਲ ਦੀ ਕਮੀ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ, ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ। ਪਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਲੀ, ਡਰੀ ਹੋਈ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲੀ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਰਾਣੀ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਰਾਜ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰੇ ਉਲਝ ਗਏ। ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਪਏ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਹੋਣੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਜਲਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕਰ ਪਿਆਰੀ ਸੀ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਪਈ ਹੋਈ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਖੁਦ ਨਿਰਪਾਪ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਬੁਰਾਈ ਵੱਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਪਈ ਹੋਈ—ਜਿਵੇਂ ਟੁੱਟੀ ਲਤਾ, ਜਾਂ ਗਿਰੀ ਹੋਈ ਦੇਵੀ। ਉਹ ਕਿਨਾਰੀ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਝੜੀ ਹੋਈ ਅਪਸਰਾ, ਜਾਂ ਮੋਹ ਭਟਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ ਪਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਈ ਮਾਦਾ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਪਿਆਰ ਦੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਵੱਡੀ ਹਾਥਣ ਵਾਂਗ ਪਈ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸਾਫ ਕੀਤਾ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ, ਅਤੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੰਵਲ ਵਾਂਗ ਸਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: "ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਣੀ; ਕਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ, ਜਾਂ ਕਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਨਿੰਦਿਆ?" "ਹੇ ਭਾਗਵਤੀ, ਤੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਪਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਨ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਇਹ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਦੇ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੀ ਉਲਝ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਚੰਗੇ-ਚੰਗੇ ਵੈਦ ਹਨ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣਗੇ—ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਕਿਹੜੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਲਪੇਟਿਆ ਹੈ? ਜਾਂ ਕੋਈ ਮਨਪਸੰਦ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ?" "ਕੌਣ ਅੱਜ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਗਿਆ, ਜਾਂ ਕੌਣ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਭੋਗਿਆ? ਦੁਖ ਨਾ ਕਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ ਨਾ ਦੇ, ਹੇ ਰਾਣੀ।" "ਕੌਣ ਜੋ ਮਰਨਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਜੋ ਮਰਨਯੋਗ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਜਾਵੇ? ਕੌਣ ਗਰੀਬ ਹੈ, ਉਹ ਅਮੀਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਅਮੀਰ ਗਰੀਬ ਹੋ ਜਾਵੇ?" "ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਟਾਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" "ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਦੱਸ ਦੇ, ਚਾਹੇ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਵੀ ਲੱਗ ਜਾਵੇ; ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰ।" "ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਆਪਣੀ ਪੂਣੀ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾ ਕੇ; ਜਦ ਤੱਕ ਸਮੇਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਇਹ ਧਰਤੀ ਮੇਰੀ ਹੈ।" "ਦ੍ਰਾਵਿੜ, ਸਿੰਧ, ਸੌਵੀਰ, ਸੌਰਾਟ, ਦੱਖਣ ਦੇ ਲੋਕ, ਵੰਗ, ਅੰਗ, ਮਗਧ, ਮਤਸਿਆ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਕਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕੋਸਲ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਬਹੁਤ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੁਣ ਲੈ।" "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਤਕਲੀਫ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਡਰੀ ਹੋਈ? ਉੱਠ, ਉੱਠ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ! ਮੈਨੂੰ ਸਚ-ਸਚ ਦੱਸ, ਕੈਕੇਈ, ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਧੁੰਦ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ, ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਠੋਰ ਮੰਗ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲੱਗੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਗਿਆਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ। ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਿਆਰ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛੇਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤੇ। "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਿੰਦਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਪੂਰੀ ਕਰੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਕਸਮ ਖਾਓ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਇੱਛਾ ਦੱਸਾਂਗੀ।" ਮਹਾਰਾਜ, ਹਲਕੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ, ਜੋ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਅਹੰਕਾਰੀ, ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਕਿ ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।" "ਉਸ ਅਜੈਯ, ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੀ ਕਸਮ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਬੋਲ।" "ਮੈਂ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਉਸ ਦੀ ਕਸਮ, ਹੇ ਕੈਕੇਈ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਉਸ ਰਾਮ ਦੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਚੁਣਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਕੈਕੇਈ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ।" "ਹੇ ਚੰਗੀ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਰਾਹਤ ਦੇ; ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ, ਕੈਕੇਈ, ਅਤੇ ਦੱਸ ਕਿ ਤੇਰਾ ਕੀ ਸਹੀ ਹੈ।" "ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੂੰ ਹਚਕਚਾ ਨਾ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਆਪਣੀ ਪੂਣੀ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾ ਕੇ।