ਕੈਕਈ, ਰੋਸ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਪਈ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕਪੜੇ ਮੈਲੇ-ਕੁਚੈਲੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਜਮੀਨ ਵੀ ਮੈਲੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ 'ਤੇ ਤਾਰੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਇਕ ਗੁੱਛੀ ਵਿੱਚ ਬੰਨੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਤੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਕਿਸੇ ਕਿਨਨਰੀ ਵਾਂਗ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੇਲੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਰਾਘਵ ਰਾਮ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਕੈਕਈ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਕਮਰਾ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਉੱਤੇ ਪਲੇ ਪਲੇ ਬੱਦਲ ਹੋਣ, ਚੰਨ ਨੂੰ ਰਾਹੂ ਨੇ ਪਕੜ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਮੋਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਕ੍ਰੌਂਚ ਤੇ ਹੰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉੱਥੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨੀ, ਕੁਬੜੀਆਂ ਤੇ ਬੌਣ ਦਾਸੀਆਂ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਛੱਪਰੀਆਂ, ਰੰਗੀਨ ਕਮਰੇ, ਚੰਪਕ ਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮਹਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਥੀਦੰਦ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਲੰਗ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਹੌਦ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਥੇ ਸੀ। ਹਾਥੀਦੰਦ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਸੁਆਦਿਸ਼ਟ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਮਹਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੀਮਤੀ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਮਹਲ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੋਵੇ। ਇੰਝ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕੈਕਈ ਆਪਣੀ ਉੱਤਮ ਖਟੀਆ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਈ। ਇੱਛਾ ਤੇ ਸੁਖ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਜਾ, ਉਸਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਿਆ, ਤਾਂ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਰਾਣੀ ਐਸੇ ਵੇਲੇ ਦੂਰ ਰਹਿ ਜਾਵੇ। ਰਾਜਾ ਕਦੇ ਵੀ ਖਾਲੀ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕੈਕਈ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਉਸਦੇ ਮਨ ਦੀ ਖੋਟ ਜਾਂ ਮੂਰਖਤਾ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਦਾਸ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲਾ, "ਮਾਲਿਕ, ਰਾਣੀ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤੇ ਰੋਸ-ਕਮਰੇ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਮਨ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਫਿਰ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਘਬਰਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਚਿੰਤਿਤ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਨ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਜਾਨੋਂ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਪ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ, ਜਿਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੰਦ ਇਰਾਦਾ ਸੀ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਈ ਸੀ—ਇੱਕ ਟੁੱਟੀ ਲਤਾ ਵਾਂਗ, ਇੱਕ ਡਿੱਗੀ ਦੇਵੀ ਵਾਂਗ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਛੱਡੀ ਕਿਨਨਰੀ, ਡਿੱਗੀ ਅਪਸਰਾ, ਮਿਟੀ ਭਰਮ ਜਾਂ ਫੜੇ ਹੋਏ ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਮਾਦਾ ਹਾਥਣ ਪਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਦੁਖੀ ਤੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਪੂੰਝਿਆ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰਿਆ ਰਾਜਾ, ਕਮਲ-ਨੈਨੀ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਬੋਲੇ, "ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕਿਹੜਾ ਗੁੱਸਾ ਹੈ, ਮੈਡਮ। ਕਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਜਾਂ ਤੈਨੂੰ ਬੇਇਜ਼ਤ ਕੀਤਾ?" "ਹੇ ਸੁਭਾਗਣੀ, ਤੂੰ ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਿਪਟੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਪਈ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਦ ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ?" "ਜਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਅਣਦੇਖੇ ਜੀਵ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਵੀ ਮਨ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਚੰਗੇ-ਚੰਗੇ ਵੈਦ ਹਨ, ਜੋ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਦੇਣਗੇ—ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਸੋਹਣੀਏ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਬੀਮਾਰੀ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ? ਜਾਂ ਕੋਈ ਮਨ-ਚਾਹੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ?" "ਅੱਜ ਕਿਸ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੀ ਜਾਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ? ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾ ਤੜਪਾ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਉਹ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਉਹ ਰਹਿ ਜਾਵੇ? ਜੋ ਗਰੀਬ ਹੈ, ਉਹ ਅਮੀਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਜੋ ਅਮੀਰ ਹੈ, ਉਹ ਮਫ਼ਲੂਸ ਹੋ ਜਾਵੇ?" "ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਅਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" "ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਬੋਲ, ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ; ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ 'ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਕਰ।" "ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਆਪਣੀ ਪੂਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਜਦ ਤੱਕ ਸਮੇਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਮੇਰੀ ਹੈ।" "ਦ੍ਰਾਵਿੜ, ਸਿੰਧ, ਸੌਵੀਰ, ਸੌਰਾਟਰ, ਦੱਖਣ ਦੇ ਲੋਕ, ਵੰਗ, ਅੰਗ, ਮਗਧ, ਮਤਸ੍ਯ, ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਕਾਸ਼ੀ ਤੇ ਕੋਸਲ—ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਪਸ਼ੂ ਹਨ; ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਚੁਣ ਲੈ।" "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਤਕਲੀਫ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਡਰੀ ਹੋਈਏ? ਉੱਠ, ਉੱਠ, ਸੋਹਣੀਏ! ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸ, ਕੈਕੇਈ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਡਰ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਧੁੰਦ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" ਇੰਝ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਨਾਇਆ, ਤੇ ਕੈਕੇਈ, ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਕਠੋਰ ਮੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਈ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਲੱਗੀ। ਹੁਣ, ਵਾਅਲੀਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਗਿਆਰਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਤੇ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤੇ। "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਾਂ ਤਾ ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਨਾਂ ਬੇਇਜ਼ਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਪਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਕਰੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਚਨ ਦਿਓ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ; ਫਿਰ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਇੱਛਾ ਦੱਸਾਂਗੀ।" ਰਾਜਾ, ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਕੈਕਈ ਦੇ ਵਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨਪਸੰਦ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਬੋਲੇ, "ਹੇ ਅਹੰਕਾਰੀਏ, ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਰ ਹੈ।" "ਉਸ ਅਜੈ, ਉੱਚੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਘਵ—ਰਾਮ—ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਸਮ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ; ਜੋ ਵੀ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਬੋਲ।" "ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖੇ ਬਿਨਾਂ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ, ਹੇ ਕੈਕਈ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸੌਗੰਧ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ।