ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਪਤਨੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਦੇ ਹਾਰ ਤੇ ਗਹਣੇ ਉਤਾਰ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਸ਼ੋਭਾ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ-ਕੋਠੜੀ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗੀ ਪਈ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਕਪੜੇ ਮੈਲੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਅਜਿਹੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਤਾਰੇ ਭਦਰਾ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਇਕ ਹੀ ਗੁੱਛੀ ਵਿੱਚ ਕਸੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਐਸੇ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵਿਹੁੰਝੀ ਹੋਈ ਕਿਨਰੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਰਾਘਵ ਰਾਮ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਆਤਮ-ਸਯੰਮੀ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਕਮਰਾ ਅਜਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਹਲਕੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਲਾ ਅਸਮਾਨ, ਜਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਰਾਹੂ ਨੇ ਪਕੜ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਥੇ ਮੋਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਤੇ ਹੰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਵੀ। ਉਹ ਕੋਠੜੀ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਥੇ ਕੁਬੜੀ ਅਤੇ ਬੌਨੇ ਦਾਸੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਮਹਲ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗਾਂ, ਚਿੱਤਰਿਤ ਕਮਰਿਆਂ, ਚੰਪਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦਾਅਤਾਂ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੰਜੀਆਂ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਫੁੱਲਣ ਅਤੇ ਫਲਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਹੌਦ ਉਸ ਮਹਲ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵਧਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਦਾਅਤ ਦੀਆਂ ਵਧੀਆ ਸੀਟਾਂ ਸਨ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਸੁਆਦਿਸ਼ਟ ਵਸਤਾਂ ਉਪਲਬਧ ਸਨ। ਕੀਮਤੀ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਮਹਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੋਵੇ। ਐਸੇ ਮਹਾਨ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਕੈਕੇਈ ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰ ਮੰਜੀ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਛਾ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਜਾਗੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕੈਕੇਈ ਐਸੇ ਸਮੇਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਕਦੇ ਵੀ ਖਾਲੀ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੈਕੇਈ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਭਾਵ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਵਾਰਥੀ ਮੰਨਤਾ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਦਰਬਾਨ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਰਾਣੀ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ-ਕੋਠੜੀ ਵੱਲ ਦੌੜੀ ਗਈ ਹੈ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਵਿਅਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਫਿਰ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਡੋਲ ਗਈਆਂ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਸ ਮਾਲਕ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀ, ਉਥੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਸ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੋਟ ਸੀ, ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਪਈ ਸੀ—ਜਿਵੇਂ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਲਤਾ, ਜਾਂ ਪਈ ਹੋਈ ਦੇਵੀ। ਕਦੇ ਕਿਨਰੀ ਵਾਂਗ ਛੱਡੀ ਹੋਈ, ਕਦੇ ਪਈ ਹੋਈ ਅਪਸਰਾ ਵਰਗੀ, ਕਦੇ ਲੁਕ-ਝੁਕ ਹੋਈ ਮਾਇਆ ਵਰਗੀ, ਜਾਂ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹਰਣੀ ਵਾਂਗ। ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਾਹੂਤ, ਮਦਮਸਤ ਹਾਥਣੀ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਲੱਗਾ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਐਸੇ ਹੀ ਪਈ ਸੀ, ਪਿਆਰ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਦੁਖੀ। ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਪੂੰਝਿਆ, ਮਨ ਵਿਚ ਡੂੰਘੀ ਚਿੰਤਾ ਸੀ, ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਿਆ: "ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗੁੱਸਾ ਹੈ। ਕਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਜਾਂ ਤੈਨੂੰ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ? ਹੇ ਸੁਭਾਗਿਨੀ, ਤੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਿਪਟੀ ਕਿਉਂ ਪਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਨ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਸਦਾ ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਹੀ ਹੈ? ਜੇ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੱਸ, ਕਿੜਾ ਜੀਵ ਤੈਨੂੰ ਪੀੜ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਚੰਗੇ-ਚੰਗੇ ਵੈਦ ਹਨ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣਗੇ—ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਸੋਹਣੀਏ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ? ਜਾਂ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਦੁਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ? ਕੌਣ ਅੱਜ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਗਿਆ, ਜਾਂ ਕੌਣ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਭੋਗ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ ਨਾ ਦੇ। ਜੋ ਮਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਜੋ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਉਹ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ? ਜੋ ਗਰੀਬ ਹੈ, ਉਹ ਅਮੀਰ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਜੋ ਅਮੀਰ ਹੈ, ਉਹ ਗਰੀਬ ਹੋ ਜਾਵੇ? ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਵੀ ਇੱਛਾ ਅਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਬੇਝਿਜਕ ਬੋਲ, ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਵੀ ਜਾਵੇ; ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ੰਕਾ ਨਾ ਕਰ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ; ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਇਹ ਧਰਤੀ ਮੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਉੰਨਾ ਚਿਰ ਤੇਰਾ ਕਹਿਆ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਦ੍ਰਾਵਿੜ, ਸਿੰਧੁ, ਸੌਵੀਰ, ਸੌਰਾਟਰ, ਦੱਖਣ ਦੇ ਲੋਕ, ਵੰਗ, ਅੰਗ, ਮਗਧ, ਮਤਸ੍ਯ, ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਕਾਸ਼ੀ ਤੇ ਕੋਸਲ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ, ਅਨਾਜ, ਪਸ਼ੂ—ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੈ। ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਮਨ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਮੰਗ ਲੈ। ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਡਰਨ ਵਾਲੀਏ? ਉਠ, ਉਠ, ਸੋਹਣੀਏ! ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸ, ਕੈਕੇਈ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਡਰ ਪਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਧੁੰਦ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" ਇੰਝ ਆਸਵਾਸਨ ਦੇਣ 'ਤੇ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਕਠੋਰ ਮੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ, ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਗਿਆਰਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬਰੀ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਕਹੇ। "ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਾਂ ਤਾ ਦੁਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਨਾਂ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਪਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।" "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਇੱਛਾ ਦੱਸਾਂਗੀ।" ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਬੈਠੀ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਵਾਲ ਫੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਅਭਿਮਾਨਣੀ, ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਕਿ ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।" "ਉਸ ਅਜੇਤ, ਉੱਚ-ਆਤਮਾ ਰਾਘਵ ਰਾਮ ਦੀ ਕਸਮ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਨਿਸ਼ੰਕ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲ।