ਕੈਕਈ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਈ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਚਿੰਤਾ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਸਾਫ਼ ਦਿਖ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸੋਹਣੇ ਹਾਰ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਣੇ, ਜੋ ਕਦੇ ਉਸਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਉਸਨੇ ਉਤਾਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਕੈਕਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਾਰ-ਗਹਣੇ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਏ ਰਹਿ ਗਏ। ਕਰੋਧ ਭਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ, ਕੈਕਈ ਮੈਲੀ ਕਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੇਟੀ ਸੀ। ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੈਕਈ ਦੀ ਹਾਲਤ ਉਸ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਅਨੋਖੀ ਤੇ ਬੇਚੈਨ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਇਕੋ ਚੁੰਗੀ ਚੋਟੀ ਵਿੱਚ ਬੰਨੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਐਵੇਂ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋਈ ਕਿਨਨਰੀ ਹੋਵੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਰਾਘਵ ਰਾਮ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਸਵੈ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਅਤਮਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਮਹਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਕੈਕਈ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਿਲ ਐਵੇਂ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਰਾਹੂ ਨੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਹਲਕੇ ਬੱਦਲ ਹਨ, ਮੋਰ ਤੇ ਬਰ੍ਹਿਣ ਪੰਛੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਗਲੇ ਤੇ ਹੰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਿਲ ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਠਿਗਣੀਆਂ ਤੇ ਬੌਨੇ ਦਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਮਰੇ ਸੁੰਦਰ ਲਤਾਵਾਂ ਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਚੰਪਾ ਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵਿਖੂਬਤ। ਹਾਥੀਦੰਦ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਮੰਜੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਫੁੱਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਫਲਦਾਇਕ ਰੁੱਖ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਵਰ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਉੱਚੀ ਕੋਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਾਥੀਦੰਦ, ਚਾਂਦੀ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਬੈਠਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਭੋਜਨ, ਪਾਣੀ, ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇ ਸੁਆਦਿਸ਼ ਦਿਲਾਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਮਹਿਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਿਲ ਕੀਮਤੀ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਰ, ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਛੌਣੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਤੇ ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਿੰਤਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਦੇ ਵੀ ਕੈਕਈ ਇੰਝ ਵਿਛੜੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਖਾਲੀ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਜਦ ਉਹ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕੈਕਈ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਰਾਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕੈਕਈ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਅਕਲ ਦੀ ਕਮੀ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਦਰਬਾਨ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਰਾਣੀ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਨੇ ਤੇ ਉਹ ਰੋਸ਼ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ।" ਦਰਬਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁਖ ਆ ਗਿਆ, ਉਸਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿਗੜ ਗਈਆਂ। ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਸ ਮਾਲਕ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਸਨੇ ਕੈਕਈ ਨੂੰ, ਜਿਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੰਦ ਇਰਾਦਾ ਸੀ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ—ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਲਤਾ ਸੀ, ਜਾਂ ਗਿਰੀ ਹੋਈ ਦੇਵੀ। ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਕਿਨਨਰੀ, ਜਾਂ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਅਪਸਰਾ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਭ੍ਰਮ ਜੋ ਮਿਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਫੜਿਆ ਤੇ ਵਸ਼ੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹਿਰਣ। ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੀਲੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਮਾਦਾ ਹਾਥਣ, ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਪਈ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਫੇਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਚਿੰਤਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਕਮਲ-ਨੈਨੀ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਇਹ ਬੋਲਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਗੁੱਸਾ ਹੈ। ਕਿਸਨੇ ਤੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂ ਕਿਸਨੇ ਤੈਨੂੰ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ? ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਿਪਟੀ ਹੋਈ ਕਿਉਂ ਪਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਦੁਖ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਣਜਾਣ ਜੀਵ ਨੇ ਪੀੜ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਚੰਗੇ-ਚੰਗੇ ਵੈਦ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਹਨ। ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣਗੇ—ਦੱਸ, ਸੋਹਣੀਏ, ਕਿਹੜੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੈਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹ ਰਹੀ ਹੈ? ਜਾਂ ਕੋਈ ਮਨਪਸੰਦ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਦੁਖ ਪਹੁੰਚਾਇਆ? ਅੱਜ ਕਿਸ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੀ ਜਾਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ? ਦੁਖ ਨਾ ਕਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾ ਤੜਪਾ, ਹੇ ਰਾਣੀ। ਕੌਣ ਜੋ ਮਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਜੋ ਮਰਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ? ਕੌਣ ਗਰੀਬ ਅਮੀਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਅਮੀਰ ਗਰੀਬ ਹੋ ਜਾਵੇ? ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਹਕਮ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਅਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਬੇਝਿਝਕ ਆਖ, ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਚਲੀ ਜਾਵੇ; ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਆਪਣੀ ਪੁੰਨ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਜਦ ਤੱਕ ਸਮੇਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਮੇਰੀ ਹੈ। ਦ੍ਰਾਵਿੜ, ਸਿੰਧੂ, ਸੌਵੀਰ, ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ, ਦੱਖਣ ਦੇ ਲੋਕ, ਵੰਗ, ਅੰਗ, ਮਗਧ, ਮਤਸਯ, ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਕਾਸ਼ੀ ਤੇ ਕੋਸਲ—ਇਹ ਸਭ ਦੇਸ਼ ਮੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਕੈਕਈ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਮਨ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਚੁਣ ਲੈ। ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਡਰਨ ਵਾਲੀਏ? ਉੱਠ, ਉੱਠ, ਸੋਹਣੀਏ! ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸ, ਕੈਕਈ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਡਰ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਹ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਧੁੰਦ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਨਾਇਆ। ਹੁਣ ਕੈਕਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਕਰਕਸ਼ ਮੰਗ ਰੱਖਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਲੱਗੀ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੀ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਗਿਆਰਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੈਕਈ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਛਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲੇ। "ਹੇ ਨਾਥ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਾ ਤਾ ਅਪਮਾਨਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਦੁਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਪਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਮੈਂ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਸਮ ਖਾਓ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਕਰੋਗੇ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਇੱਛਾ ਦੱਸਾਂਗੀ।" ਰਾਜਾ, ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਕੈਕਈ ਨੂੰ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਫੜ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਅਹੰਕਾਰਣੀਏ, ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪੁਰਖ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਹੈ।