ਮੰਥਰਾ ਦੀ ਕੜਵੀ ਤੇ ਪਾਪੀ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਕੈਕੇਈ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਢਹਿ ਪਈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅਪਸਰਾ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੋਵੇ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਨਿਸਚਯ ਕਰਕੇ, ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ। ਮੰਥਰਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਤੇ ਬੇਚੈਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਲੰਮੀ ਤੇ ਗਰਮ ਆਹਾਂ ਭਰਦੀ ਰਹੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸ ਸਾਂਪਣੀ ਵਾਂਗ ਜੋ ਦੁੱਖੀ ਹੋਵੇ। ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਸ ਰਾਹ ਵਿਚ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸਖੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਦੀ ਸੱਚੀ ਭਗਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਮੰਥਰਾ ਦੀ ਸਲਾਹ ਸੁਣ ਕੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਮੰਥਰਾ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨਚਾਹਾ ਲੱਭ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ ਕੈਕੇਈ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣਾ ਇਰਾਦਾ ਪੱਕਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਈ ਸੀ, ਭੌਹਾਂ ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਉਸ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਫੁੱਲਦੇ ਹਾਰ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਿਣੇ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਕੈਕੇਈ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਮੈਲੇ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਤਾਰੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਬੇਰੰਗ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਐਵੇਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅਸੁੰਦਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਇਕ ਗੰਢ ਵਿਚ ਬੰਨੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸ ਕਿੰਨਰੀ ਵਾਂਗ ਜੋ ਪ੍ਰਾਣਹੀਣ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਮਹਾਰਾਜ਼ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਘਵ ਦਾ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਆਪਣੀ ਇੰਦਰਿਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੇ ਮਹਲ ਵਿਚ ਆਏ। ਉਹ ਮਹਲ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਫਿੱਕੇ ਬੱਦਲ ਛਾਏ ਹੋਣ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਰਾਹੂ ਨੇ ਪਕੜ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਥੇ ਮੋਰ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਕ੍ਰੌਂਚ ਤੇ ਹੰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀ, ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਾਜ, ਕੁਰੜੀਆਂ ਤੇ ਬੌਨੇ ਦਾਸੀਆਂ, ਸੁੰਦਰ ਬਾਵੜੀਆਂ, ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ, ਚੰਪਕ ਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਹੌਦ, ਹਾਥੀਦੰਦ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਮੰਚ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਪੀਣ ਪਾਣੀ, ਕੀਮਤੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ—ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜ਼ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ। ਪਰ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਕੈਕੇਈ ਸੋਹਣੇ ਵਿਛੌਣੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇੱਛਾ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਜਾਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਤਾਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਕੈਕੇਈ ਇੰਝ ਦੂਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਰਾਜਾ ਕਦੇ ਵੀ ਖਾਲੀ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਏ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਕੈਕੇਈ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਲਾਲਚ ਤੇ ਮੂਰਖਤਾ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸਨ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦਰਬਾਨ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮਾਲਕ, ਰਾਣੀ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਹੈ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਫਿਰੋਂ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇੰਦਰਿਆਂ ਵਿਚ ਆਲੋੜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਉਹ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੈਕੇਈ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਈ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਨੌਜਵਾਨ, ਪ੍ਰਿਯਾ ਤੇ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਉਥੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਉਹ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੈਕੇਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਮੰਦੇ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਈ ਹੈ—ਕੱਟੀ ਹੋਈ ਬੇਲ ਵਾਂਗ, ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਦੇਵੀ ਵਾਂਗ। ਕਿੰਨਰੀ ਵਾਂਗ ਜੋ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ, ਡਿੱਗੀ ਅਪਸਰਾ ਵਾਂਗ, ਮਿਟੀ ਹੋਈ ਮਾਇਆ ਵਾਂਗ, ਫੜੀ ਹੋਈ ਮਿਰਗੀ ਵਾਂਗ। ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋਈ ਹਾਥਣੀ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਪਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀ ਹਾਥਣ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਪਈ ਹੋਵੇ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਚਿਹਰਾ ਪੁੱਛ ਕੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਡੂੰਘੀ ਚਿੰਤਾ ਲੈ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਕਮਲ-ਨੈਨੀ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕਦੇ ਕੋਈ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ, ਜਾਂ ਕਿਸ ਨੇ ਤੇਰੀ ਬੇਇੱਜਤੀ ਕੀਤੀ?" "ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ, ਤੂੰ ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਤਪਤ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਕਿਉਂ ਪਈ ਹੈਂ, ਮੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਦੁੱਖ ਕਿਉਂ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਜਦ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਲਈ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ?" "ਇਹ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਅਨਜਾਣ ਵਸਤੂ ਦੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਹਿਰਦਾ ਵੀ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕਾਬਿਲ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵੈਦ ਹਨ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰ ਦੇਣਗੇ।" "ਸੁੰਦਰਿ, ਦੱਸ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ ਹੈ? ਜਾਂ ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ?" "ਅੱਜ ਕਿਸ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਘਾਟਾ ਪਿਆ ਹੈ? ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾ ਤੜਪਾ, ਹੇ ਰਾਣੀ।" "ਕੌਣ ਜੋ ਮਰਨਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮਾਰੇ ਜਾਣ, ਜਾਂ ਜੋ ਮਰਨਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ? ਕੌਣ ਗਰੀਬ ਅਮੀਰ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਅਮੀਰ ਗਰੀਬ ਹੋ ਜਾਵੇ?" "ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਅਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" "ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਬਿਆਨ ਕਰ, ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਲੈਣੀ ਪਵੇ। ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।" "ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਆਪਣੀ ਪੂਣੀ ਦੀ ਸੌਂਹ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚੱਲਦਾ ਰਹੇ, ਉਨਾ ਚਿਰ ਇਹ ਧਰਤੀ ਮੇਰੀ ਹੈ।" "ਦ੍ਰਾਵਿੜ, ਸਿੰਧੁ, ਸੌਵੀਰ, ਸੌਰਾਠ, ਦੱਖਣ ਦੇ ਲੋਕ, ਵੰਗ, ਅੰਗ, ਮਗਧ, ਮਤੱਸ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਕਾਸ਼ੀ ਤੇ ਕੋਸਲ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਹਨ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਚਿੱਤ ਚਾਵੇ, ਉਹ ਚੁਣ ਲੈ।" "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਡਰੀ ਹੋਈਏ? ਉੱਠ, ਉੱਠ, ਸੁੰਦਰਿ! ਦੱਸ ਸੱਚੀ, ਕੈਕੇਈ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਨੇ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਉਹ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਧੁੰਧ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ, ਤੇ ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਕਰੜੀ ਮੰਗ ਕਰਨੀ ਸੀ, ਉਹ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਲੱਗੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਗ्यार੍ਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।