ਕਈਕਈ ਨੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਬਾਤਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਚੌਣੀ ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਪਰੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੋਵੇ। ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਘਟਾ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਸੋਹਣੇ ਹਾਰ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਉਹ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਉਤਾਰ ਕੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ। ਰਾਜੇ ਦੀ ਇਹ ਰਾਣੀ ਉਦਾਸ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਉੱਤੇ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਤਾਰੇ ਲੁਕ ਗਏ ਹੋਣ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਕਥਾ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਨਥਰਾ, ਜੋ ਪਿੱਠ ਝੁਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਬੜੀ ਤਿੱਖੀ ਬਾਤਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਈਕਈ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਪਈ ਰਹਿ ਗਈ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸ ਪਰੀ ਵਾਂਗ ਜੋ ਜਹਿਰ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੋਵੇ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਉਹ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਮਨਥਰਾ ਅੱਗੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਮਨਥਰਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕਈਕਈ ਬੜੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਤੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਈ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਉਲਝਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਲੰਬਾ, ਗਰਮ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲੱਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੱਪਣੀ ਹੋਵੇ। ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈ ਆਵੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਮਨਥਰਾ ਦੀ ਸਲਾਹ ਸੁਣ ਕੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਮਨਥਰਾ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਸਦਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਹੁਣ ਕਈਕਈ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਨਿਰਣੈ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਪੈ ਗਈ, ਭੌਂਹਾਂ ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ; ਉਸਦੇ ਸੋਹਣੇ ਹਾਰ ਤੇ ਦੇਵੀ ਵਰਗੇ ਗਹਿਣੇ— —ਜੋ ਕਈਕਈ ਨੇ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਪਈ ਰਹੀ, ਉਸਦੇ ਕੱਪੜੇ ਮੈਲੇ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਤਾਰੇ ਭਦਰੇ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਇਕ ਹੀ ਚੁਟੀ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜਿੰਦ ਤੋਂ ਖੋਹੀ ਹੋਈ ਕਿਨਨਰੀ ਹੋਵੇ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿਚਕਾਰ, ਮਹਾਰਾਜ ਰਾਘਵ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੁਣ ਹੁਕਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਆਪੇ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਰਾਜ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਯੋਗ ਸੀ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਕਈਕਈ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਫਿੱਕੀਆਂ ਘਟਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਰਾਹੂ ਨੇ ਪਕੜ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਮੋਰ, ਬਰਹਿਨ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਕਾਂਜ ਤੇ ਹੰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਲ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਝੁਕੀ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਬੌਣੀ ਦਾਸੀਆਂ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਛਬੀਆਂ, ਚੰਪਕ ਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਥੀਦੰਦ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਮੰਜੇ, ਸਦਾ ਫੁੱਲਣ ਤੇ ਫਲਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਹੌਦ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨਾਲ ਮਹਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਸੀ। ਉੱਤਮ ਹਾਥੀਦੰਦ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਆਸਨ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਪਦਾਰਥ, ਮਿਠਾਈਆਂ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਥੇ ਸੀ। ਕੀਮਤੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮਹਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਐਸਾ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਪਰ ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੋਹਣੇ ਬਿਸਤਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਰਾਣੀ ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਵਾਸ਼ਨਾ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਕਈਕਈ ਨਾ ਮਿਲੀ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਦੇ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਰਾਣੀ ਐਸੇ ਸਮੇਂ ਉਥੇ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਰਾਜਾ ਕਦੇ ਵੀ ਖਾਲੀ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਜਦ ਉਹ ਉਥੇ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਈਕਈ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਹ ਪੁਰਾਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈਕਈ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਸੁਆਰਥ ਜਾਂ ਅਕਲ ਦੀ ਘਾਟ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਦਰਵਾਨ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਰਾਣੀ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਬੇਚੈਨ ਤੇ ਉਲਝਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਨ ਦੇ ਅਨੂਕੂਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਸੀ, ਨਿੱਘੀ ਪਈ ਵੇਖੀ। ਉਹ ਖੁਦ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਲਟੀ ਨੀਅਤ ਵਾਲੀ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਪਈ ਹੋਈ ਵੇਖਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਲਤਾ, ਜਾਂ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਦੇਵੀ। ਉਹ ਕਿਨਨਰੀ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜੋ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਅਪਸਰਾ ਵਾਂਗ ਜੋ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਂਗ ਜੋ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹਿਰਨ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਜਹਿਰ ਵਾਲੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਮਾਦਾ ਹਾਥਣ ਵਾਂਗ ਪਈ ਸੀ, ਪਿਆਰ ਵਿਚੋਂ ਬੜੀ ਦੁਖੀ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਮਹਾਨ ਹਾਥਣ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂੰਝਿਆ, ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਨ, ਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਰੂਹ ਵਾਲੀ ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਗੁੱਸਾ ਹੈ। ਕਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ?" "ਹੇ ਸੁਭਾਗਵਤੀ, ਤੂੰ ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਥਪਥ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਪਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਤਾਂ ਸਦਾ ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ?" "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਜੀਵ ਨੇ ਪੀੜਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਵੀ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕਾਬਲ ਡਾਕਟਰ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਯੋਗ ਹਨ।" "ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣਗੇ—ਦੱਸ, ਸੋਹਣੀਏ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਰੋਗ ਲੱਗਾ ਹੈ? ਜਾਂ ਕੋਈ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਦੁਖ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ?" "ਅੱਜ ਕਿਸ ਨੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾ ਤੜਪਾ।" "ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਮਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ? ਜਾਂ ਜੋ ਮਰਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਪਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ? ਕੌਣ ਗਰੀਬ ਹੈ ਜੋ ਅਮੀਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਅਮੀਰ ਜੋ ਗਰੀਬ ਹੋ ਜਾਵੇ?" "ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਅਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" "ਜੋ ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਬੇਝਿਜਕ ਆਖ, ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਵੀ ਲੱਗ ਜਾਵੇ; ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰ।" "ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਆਪਣੀ ਪੁੰਨ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਇਹ ਧਰਤੀ ਮੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਉੰਨਾ ਚਿਰ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਦੇਸ਼ ਹੈ।" "ਦ੍ਰਾਵਿੜ, ਸਿੰਧ, ਸੌਵੀਰ, ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ, ਦੱਖਣ ਦੇ ਲੋਕ, ਵੰਗ, ਅੰਗ, ਮਗਧ, ਮਤਸਯ, ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਕਾਸ਼ੀ ਤੇ ਕੋਸਲ—" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਧਨ, ਅਨਾਜ ਤੇ ਪਸ਼ੂ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਕਈਕਈ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੁਣ ਲੈ।