ਕੈਕੈਈ ਨੇ ਗਹਿਰੀ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਅਤੇ ਰੋਸ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਵਿਛੌਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਨਾ ਚੰਦਨ, ਨਾ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁਗੰਧੀਆਂ, ਨਾ ਹੀ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਪਾਣੀ। ਜੇ ਰਾਘਵ ਇੱਥੋਂ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ—ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਭੈਅਨਕ ਬਾਤਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਰੌਸ਼ਨ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਰਾਣੀ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ ਉਤਾਰ ਕੇ ਨੰਗੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਲਿਟ ਪਈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅਪਸਰਾ ਅਚਾਨਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੋਵੇ। ਕੈਕੈਈ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਈ ਸੀ—ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਐਸੀਂ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਉੱਤੇ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਜਾਵੇ ਤੇ ਤਾਰੇ ਲੁਕ ਜਾਂ। ਜਦ ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਬੋਲ ਕੇ ਉਕਸਾਇਆ, ਤਾਂ ਕੈਕੈਈ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਈ ਰਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜਹਿਰੀਲੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਅਪਸਰਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਨਿਰਣਾ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਚਾਨਣ ਵਾਲੀ ਕੈਕੈਈ ਨੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਆਖ ਦਿੱਤੀ। ਮੰਥਰਾ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੈਕੈਈ ਚਿੰਤਤ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਗਈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਗਰਮ ਸਾਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੱਪਣੀ ਲੈਂਦੀ ਹੋਵੇ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਕੈਕੈਈ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਰਸਤਾ ਉਸ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸੱਜਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਮੰਥਰਾ ਦੀ ਸਲਾਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਮੰਥਰਾ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਮਨਚਾਹੀ ਮੁਰਾਦ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ ਕੈਕੈਈ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਮਨ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਨਿਰਾਸ਼ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਲਿਟ ਪਈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੰਵਾਂ ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਕੈਕੈਈ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ-ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਪਈ ਰਹੀ, ਉਸ ਦੇ ਕਪੜੇ ਗੰਦੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਉੱਤੇ ਪਏ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਇਕ ਮੋਟੇ ਜੋੜ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜਾਨ ਰਹਿਤ ਕਿਨਨਰੀ ਹੋਵੇ। ਦੱਸਰਥ ਮਹਾਰਾਜ਼ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਾਘਵ ਦੀ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਸਰਗਾ। ਦੱਸਰਥ, ਜੋ ਸਵੈ-ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਕੈਕੈਈ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਮਹਲ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਫਿੱਕੇ ਬੱਦਲ ਛਾਏ ਹੋਣ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਉੱਤੇ ਰਾਹੂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋਵੇ, ਮੋਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਬਗਲੇ ਅਤੇ ਹੰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਲ ਵਜੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਧੁਨ, ਕੁਬੜੀਆਂ ਤੇ ਬੌਣੀਆਂ ਦਾਸੀਆਂ, ਸੁੰਦਰ ਬਾਗਾਂ ਅਤੇ ਰੰਗੀਨ ਕਮਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਚੰਪਾ ਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਤਲਾਵਾਂ ਮਹਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਦਾਅਤ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਉੱਚੇ ਮੰਚ, ਵਧੀਆ ਆਸਨ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਪਦਾਰਥ, ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਮਹਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਕੈਕੈਈ ਵਧੀਆ ਵਿਛੌਣੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਵਾਸਨਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਾਜਾ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਾ ਮਿਲੀ, ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ—ਕਦੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਰਾਣੀ ਇਸ ਵੇਲੇ ਦੂਰ ਰਹੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਜਾ ਖਾਲੀ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਸ ਨੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਕੈਕੈਈ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਕੈਈ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਨੀਚ ਉਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਅਕਲ ਦੀ ਘਾਟ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ। ਦਰਬਾਨ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਰਾਣੀ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ-ਕਮਰੇ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਮੁੜ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿਗੜ ਗਈਆਂ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕੈਕੈਈ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਲਿਟਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ—ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਈ ਵੇਖੀ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕੈਕੈਈ ਦਾ ਮਨ ਮੰਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਈ ਸੀ—ਜਿਵੇਂ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਲਤਾ, ਜਾਂ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਦੇਵੀ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਕਿਨਨਰੀ, ਡਿੱਗੀ ਅਪਸਰਾ, ਜਾਂ ਮਿੱਟ ਚੁੱਕੀ ਮ੍ਰਿਗ-ਮਾਇਆ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹਰਣੀ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਜਹਿਰੀਲੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਮਾਦਾ ਹਾਥਣ ਵਾਂਗ ਪਈ ਸੀ, ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀ ਹਾਥਣ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਪਈ ਹੋਵੇ। ਦੱਸਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਪੋਂਛਿਆ, ਮਨ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਵਲ-ਨੈਨੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ: "ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕਿਹੜਾ ਗੁੱਸਾ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੇ; ਕਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਜਾਂ ਤੈਨੂੰ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ? ਤੂੰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਿਟੀ ਹੋਈ, ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਅਣਜਾਣ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੀ ਉਲਝ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਵਧੀਆ ਹਕੀਮ ਹਨ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਬੀਮਾਰੀ ਪਈ ਹੈ? ਜਾਂ ਕੋਈ ਮਨ-ਚਾਹੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ? ਅੱਜ ਕਿਸ ਨੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਈ, ਜਾਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ? ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾ ਸਾੜ। ਕਿਹੜਾ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਪਰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ? ਜਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਪਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ? ਕਿਹੜਾ ਗਰੀਬ ਅਮੀਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਕਿਹੜਾ ਅਮੀਰ ਕੰਗਾਲ ਹੋ ਜਾਵੇ? ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਅਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਬੇਝਿਜਕ ਆਖ, ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ। ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਆਪਣੀ ਪਵਿਤਰਤਾ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਇਹ ਧਰਤੀ ਮੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਉੱਨਾ ਚਿਰ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਦੇਸ਼ ਹੈ। ਦ੍ਰਾਵਿੜ, ਸਿੰਧੂ, ਸੌਵੀਰ, ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ, ਦੱਖਣ ਦੇ ਲੋਕ, ਵੰਗ, ਅੰਗ, ਮਗਧ, ਮਤਸ੍ਯ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਕਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕੋਸਲ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹਨ।