ਮੰਥਰਾ ਵਲੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਕੈਕੇਈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੌੜੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਮੰਥਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਣੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਸੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣੇ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਮੰਥਰਾ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਕੈਕੇਈ ਉਥੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਈ ਤੇ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਮੰਥਰਾ, ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਆਖ ਦੇ ਕਿ ਮੈਂ ਮਰ ਗਈ ਹਾਂ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਰਾਘਵ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ।" ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਸੋਨੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਨਾ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ; ਜੇ ਰਾਮ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇਥੇ ਹੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਫਿਰ ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੇਜ਼ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਣੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਭਰਤ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ—ਕਦੇ ਲਾਭਕਾਰੀ, ਕਦੇ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ। ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਇਹ ਰਾਜ ਪੱਕਾ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਤੇ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤ ਭਰਤ ਦੁੱਖੀ ਹੋਵੋਗੇ; ਇਸ ਲਈ, ਰਾਣੀਏ, ਆਪਣਾ ਜਤਨ ਕਰ ਕਿ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤ ਭਰਤ ਹੀ ਰਾਜ ਅਰਜਣ ਕਰੇ।" ਮੰਥਰਾ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਬੋਲ ਰਾਣੀ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਚੋਭਦੇ ਰਹੇ। ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਦਿਲ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ, ਹੈਰਾਨੀ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਡਾਂਟਿਆ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਜਦ ਮੈਂ ਇਥੋਂ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਤੂੰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਯਮਲੋਕ ਚਲੀ ਗਈ; ਜਾਂ ਜਦ ਰਾਘਵ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਭਰਤ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।" ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਵਿਛੋਣੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਾਲਾਵਾਂ ਦੀ, ਨਾ ਚੰਦਨ ਦੀ, ਨਾ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੇਲ ਦੀ, ਨਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ; ਜੇ ਰਾਘਵ ਇਥੋਂ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਬੋਲ ਕਹਿ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਨਿਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪੈ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅਪਸਰਾ ਅਕਸਮਾਤ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਘਣੇਰੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਹੁਣ ਉਤਾਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਤਾਰੇ ਓਹਲੇ ਹੋ ਜਾਣ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਚਕ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਰਗ ਨੂੰ ਸੁਣੋ।" ਜਦ ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਪਾਪੀ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਕੈਕੇਈ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅਪਸਰਾ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੋਵੇ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਰਾਣੀ ਨੇ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ। ਮੰਥਰਾ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਤੇ ਡਿੱਠੀ-ਸੁਣੀ ਹੋਈ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਲੰਮਾ ਤੇ ਗਰਮ ਸਾਹ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਨਾਗਿਨੀ ਹੋਵੇ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਰਾਹ ਉਸ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਤ ਲਈ, ਮੰਥਰਾ ਦੀ ਸਲਾਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਮੰਥਰਾ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਸਦਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ ਕੈਕੇਈ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਫੈਸਲਾ ਪੱਕਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋਈ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪੈ ਗਈ, ਭੌਂਹਾਂ ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਗਹਿਣੇ— —ਕੈਕੇਈ ਵਲੋਂ ਉਤਾਰੇ ਹੋਏ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਉਸ ਨੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ, ਗੰਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਵੀ ਮੈਲੀ ਲੱਗਣੀ ਲੱਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਤਾਰੇ ਓਹਲੇ ਹੋ ਜਾਣ। ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਇਕੋ ਚੁਟੀਆਂ ਵਿਚ ਗੁੱਥੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕਿਨਨਰੀ (ਅਪਸਰਾ) ਜਿਸ ਵਿਚ ਜਾਨ ਨਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਰਾਘਵ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਸੰਤੁਲਤ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਮਹਿਲ ਵਿਚ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਿਲ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਫਿੱਕੇ ਬੱਦਲ ਹਨ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਰਾਹੂ ਵਲੋਂ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੋਰ ਤੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਕ੍ਰੌਂਚ ਤੇ ਹੰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਧੁਨ, ਕੁਬੜੀਆਂ ਤੇ ਬੌਣੀਆਂ ਦਾਸੀਆਂ, ਸੋਹਣੇ ਬਾਗ, ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ, ਚੰਪਾ ਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਹਾਥੀਦੰਦ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਚਬੂਤਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਫੁੱਲ-ਫਲ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਤਲਾਬ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਿਲ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਵਾਸ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਸੋਹਣਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਿਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਸੋਹਣੇ ਵਿਛੋਣੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਇੱਛਾ ਤੇ ਆਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ; ਕਦੇ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਣੀ ਐਵੇਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਜਾ ਖਾਲੀ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ; ਹੁਣ ਉਹ ਕਮਰੇ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਤੇ ਕੈਕੇਈ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਉਸ ਦੀ ਖੁਦਗਰਜ਼ੀ ਤੇ ਬੇਸਮਝੀ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਪਰ ਦਰਬਾਨ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਰਾਣੀ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਹੈ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ।" ਦਰਬਾਨ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਹੋਸ਼ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ, ਮਨ ਉਲਝਣ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ; ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪਤਨੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧਕੇ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਆਪ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਮੰਦ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀ ਬੇਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਗਿਰੀ ਹੋਈ ਦੇਵੀ। ਉਹ ਕਿਨਨਰੀ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ; ਜਾਂ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਅਪਸਰਾ, ਜਾਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਂਗ ਜੋ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਫੜੀ ਹੋਈ ਮਿਰਗਨੀ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਵਿਅੰਤ ਤੀਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋਈ ਮਾਦਾ ਹਾਥਣ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜੋ ਪਿਆਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਈ ਹੋਈ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਪਈ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਚਿਹਰਾ ਪੋਛਿਆ, ਮਨ ਵਿਚ ਡੂੰਘਾ ਦੁੱਖ, ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਗੁੱਸਾ ਵੀ ਹੈ; ਕਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ, ਜਾਂ ਕਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਬੇਇੱਜਤ ਕੀਤਾ?