ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪੁਲ ਦੀ ਕੋਈ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ, ਹੇ ਭਾਗਵਤੀ! ਉਠੋ, ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰੋ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਲੱਭੋ। ਮਨਥਰਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ, ਰਾਣੀ ਕੈਕੇਈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੌੜੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਅਭਿਮਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਮਨਥਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵੱਲ ਚਲ ਪਈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਣੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੀ ਯੋਗ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸੈਂਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰ ਮੋਤੀ ਦੇ ਹਾਰ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਗਹਣੇ ਉਤਾਰ ਕੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਵਾਲੀ ਕੈਕੇਈ, ਮਨਥਰਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਈ ਅਤੇ ਮਨਥਰਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਕੁਬੜੀ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦੇ ਕਿ ਮੈਂ ਮਰ ਗਈ ਹਾਂ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਰਾਘਵ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾਵੇਗਾ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲੇਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਸੋਨੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਨਾ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ, ਨਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ; ਜੇ ਰਾਮ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇੱਥੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।" ਮਨਥਰਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਿੱਖੇ ਅਤੇ ਨਿਰਭੀਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਖਿਆ—ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਭਰਤ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਰਾਮ ਸੰਬੰਧੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਾਹਾ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਵੀ। "ਜੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁਖੀ ਹੋਵੋਗੇ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਣੀ, ਯਤਨ ਕਰ ਕਿ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਅਭਿਸ਼ੇਕਤ ਹੋਵੇ।" ਮਨਥਰਾ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਥਲ-ਥਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਸ਼ਚਰਜ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਦਿਲ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਮਨਥਰਾ ਨੂੰ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਡਾਂਟਣ ਲੱਗੀ। "ਜਦ ਮੈਂ ਇੱਥੋਂ ਯਮ ਲੋਕ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂ, ਤੂੰ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦੇਵੀਂ; ਜਾਂ ਜਦ ਰਾਘਵ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਜਾਵੇ, ਭਰਤ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।" "ਮੈਂ ਨਾ ਵਿਛੋਨੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਨਾ ਮਾਲਾ ਦੀ, ਨਾ ਚੰਦਨ ਦੀ, ਨਾ ਉੰਗਣ ਦੀ, ਨਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ; ਜੇ ਰਾਘਵ ਇੱਥੋਂ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਚਾਹੀਦਾ ਨਹੀਂ—ਜੀਵਨ ਵੀ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਸਭ ਡਰਾਉਣੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਗਹਣੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਨੰਗੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅਪਸਰਾ ਅਕਸਮਾਤ ਡਿੱਗ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਕਾਲੀ ਛਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ ਸੀ; ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਗਹਣੇ ਅਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਹੁਣ ਪਾਸੇ ਪਏ ਸਨ। ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਬਰ 'ਤੇ ਅੰਨ੍ਹੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਤਾਰੇ ਲੁਕ ਗਏ ਹੋਣ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਕੈਕੇਈ, ਮਨਥਰਾ ਦੀ ਪਾਪੀ ਡਾਂਟ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅਪਸਰਾ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰਾਣੀ ਨੇ ਮਨਥਰਾ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ। ਮਨਥਰਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ; ਉਹ ਲੰਮਾ ਤੇ ਗਰਮ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲੱਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਨਾਗਿਨ। ਕੁਝ ਪਲ ਲਈ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਦੀ ਯੋਜਨਾ 'ਤੇ ਸੋਚਿਆ; ਆਪਣੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸਵਾਰਥ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਮਨਥਰਾ ਦੀ ਸਲਾਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਮਨਥਰਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਮਨਚਾਹਾ ਲਕੜੀ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ; ਹੁਣ, ਕੈਕੇਈ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਇਰਾਦਾ ਪੱਕਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਹ, ਨਿਰਾਸ਼ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਈ, ਭੰਵਾਂ ਸੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਿਵਯ ਗਹਣੇ— —ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੀ ਪਈ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਕਪੜੇ ਮੈਲੇ ਹੋ ਗਏ, ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਅਸੁੰਦਰ ਕਰ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਤਾਰੇ ਅੰਬਰ ਨੂੰ। ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਇੱਕ ਗੁੰਝੀ ਹੋਈ ਚੋਟੀ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕਿੰਨਰੀ ਜਿਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ; ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਾਘਵ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮ ਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਯੋਗ ਸੀ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ; ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਕਮਰਾ ਅੰਬਰ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਹਲਕੇ ਬੱਦਲ ਹਨ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਰਾਹੂ ਨੇ ਆ ਘੇਰਿਆ, ਮੋਰ ਅਤੇ ਬਰਹਿਨ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਕਾਂਜ ਅਤੇ ਹੰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ। ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਧੁਨ, ਕੁਬੜੀਆਂ ਅਤੇ ਬੋਨੇ ਦਾਸੀਆਂ, ਬਾਵੜੀਆਂ ਅਤੇ ਰੰਗੀਨ ਕਮਰੇ, ਚੰਪਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ। ਦੰਦ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਚੌਕੀਆਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ। ਸੋਨੇ-ਚਾਂਦੀ-ਦੰਦ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੈਠਕਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਸੁਆਦਲੇ ਪਦਾਰਥ। ਕੀਮਤੀ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ; ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਿਛੋਨੇ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ; ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦੀ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲੱਗਾ। ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਣੀ ਨੇ ਐਸੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਕਦੇ ਵੀ ਖਾਲੀ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ; ਹੁਣ, ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਰਾਜਾ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਲਾਭ-ਲੋਭ ਅਤੇ ਅਕਲ ਦੀ ਘਾਟ ਤੋਂ ਬੇਖਬਰ, ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ; ਪਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਲਾ, ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਿਆ: "ਮਹਾਰਾਜ, ਰਾਣੀ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵੱਲ ਦੌੜ ਗਈ ਹੈ।" ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਮੁੜ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉਲਝ ਗਈਆਂ; ਉਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ—ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਫਿੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਜਿਵੇਂ ਦੁਖ ਨਾਲ ਸੜ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰੀ ਸੀ, ਉਥੇ ਪਈ ਹੋਈ ਵੇਖੀ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਮੰਦ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਈ ਹੋਈ—ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਲਤਾ ਕੱਟੀ ਹੋਈ, ਜਾਂ ਗਿਰੀ ਹੋਈ ਦੇਵੀ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕਿੰਨਰੀ ਛੱਡੀ ਹੋਈ, ਜਾਂ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਅਪਸਰਾ, ਜਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਭ੍ਰਮ, ਜਾਂ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹਿਰਣੀ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਵਿਸ਼-ਬਾਣ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋਈ ਮਾਦਾ ਹਾਥਣੀ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਪਿਆਰ ਦੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੀ ਪਈ ਸੀ, ਵੱਡੀ ਹਾਥਣੀ ਵਾਂਗ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਪੋਂਝਿਆ, ਮਨ ਘਣੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ...