ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਕਈਕਈ, ਪਵਿੱਤਰ ਖੱਟ 'ਤੇ ਲਟਕਦੀ ਹੋਈ, ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੀ ਲਉਂ ਜਿਵੇਂ ਆਲਤਾਰ 'ਤੇ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਖੀ: "ਜਦ ਪਾਣੀ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ, ਪੁਲ ਬੇਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐ ਧੰਨਵਾਦੀ, ਉਠ, ਚੰਗਾ ਕਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਲੱਭ।" ਮੰਥਰਾ ਦੀ ਹੌਸਲਾ-ਅਫਜ਼ਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਈਕਈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੌੜੀਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਗ 'ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ, ਮੰਥਰਾ ਨਾਲ ਰੋਸ-ਕਮਰੇ ਵੱਲ ਚੱਲੀ। ਉਥੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਣੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗਹਣੇ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਕਈਕਈ, ਮੰਥਰਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਈ ਤੇ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਆਖੀ, "ਐ ਕੁਬੜੀ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦੇ ਕਿ ਮੈਂ ਮਰ ਗਈ ਹਾਂ; ਪਰ ਜਦ ਰਾਘਵ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਮੈਨੂੰ ਸੋਨੇ, ਗਹਣਿਆਂ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਰਾਮ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਵੇਗਾ।" ਮੰਥਰਾ, ਬੜੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ, ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਭਰਤ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਰਾਮ ਬਾਰੇ ਚੰਗੀ ਤੇ ਮਾੜੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ: "ਜੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਤੇ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁੱਖ ਸਹੋਗੇ; ਇਸ ਲਈ, ਐ ਮਹਾਨ ਰਾਣੀ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ, ਭਰਤ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਵੇ।" ਮੰਥਰਾ ਦੀਆਂ ਤੀਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ, ਕਈਕਈ ਗਹਿਰੀ ਚੋਟ ਖਾ ਗਈ, ਆਪਣੇ ਦਿਲ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਕੁਬੜੀ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਡਾਂਟਦੀ ਹੈ। "ਜਦ ਮੈਂ ਇੱਥੋਂ ਯਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ, ਤੂੰ ਦੱਸ ਦੇਵੀ, ਐ ਕੁਬੜੀ; ਜਾਂ ਜਦ ਰਾਘਵ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ, ਭਰਤ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।" "ਮੈਨੂੰ ਨ ਬਿਸਤਰ, ਨ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਨ ਚੰਦਨ, ਨ ਲੇਪ, ਨ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਇੱਛਾ; ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਜੇ ਰਾਘਵ ਇੱਥੋਂ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।" ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਗੱਲਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਰਾਣੀ ਆਪਣੇ ਗਹਣੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖ, ਨੰਗੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਲਟਕ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੇਵਕਨਿਆ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਗਹਣੇ ਪਾਸੇ ਪਏ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਤਾਰੇ ਲੁਕ ਗਏ ਹੋਣ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਅਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ। ਜਦ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਪਾਪੀ ਕੁਬੜੀ ਨੇ ਤੀਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਡਾਂਟਿਆ, ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਈ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਮਰੀ ਹੋਈ ਦੇਵਕਨਿਆ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ, ਚਮਕਦਾਰ ਰਾਣੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਸੋਝੀ ਨਾਲ। ਮੰਥਰਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ, ਚਮਕਦਾਰ ਰਾਣੀ ਲੰਬਾ ਤੇ ਗਰਮ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ-ਕਨਿਆ। ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਲਾ ਰਾਹ ਸੋਚਦੀ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਤ ਲਈ, ਮੰਥਰਾ ਦੀ ਸਲਾਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਮੰਥਰਾ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਰਾਣੀ, ਹੁਣ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਆਪਣਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਉਦਾਸ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਈ, ਭੌਂਹਾਂ ਚੜ੍ਹੀਆਂ; ਫਿਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਦੇਵੀ-ਗਹਣੇ— —ਕਈਕਈ ਵੱਲੋਂ ਉਤਾਰ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪੈ ਗਏ; ਉਹ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਗਹਣੇ ਉਸ ਨੇ ਪਾਸੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਰੋਸ-ਕਮਰੇ 'ਚ ਪਈ, ਉਸ ਦੇ ਕਪੜੇ ਮੈਲੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਬਦਸੂਰਤ ਕਰ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਤਾਰੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ। ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਇਕ ਗੁੰਡੀ 'ਚ ਬੰਨ੍ਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਕਿਨਨਰੀ ਦੀ ਜਿੰਦ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ; ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਾਘਵ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਚੁਕਿਆ ਸੀ। ਆਤਮ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ, ਪ੍ਰੀਤਿ-ਵਰਤਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ, ਕਈਕਈ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਮਰੇ 'ਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਕਮਰਾ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਚ ਫਿੱਕੇ ਬੱਦਲ, ਚੰਦ ਰਾਹੂ ਵੱਲੋਂ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੋਰ ਤੇ ਬਰ੍ਹਿਨ ਪੰਛੀਆਂ, ਕਾਂਜ ਤੇ ਹੰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ। ਵਾਜਾ-ਸਾਜਾ ਦੀ ਧੁਨ, ਕੁਬੜੀਆਂ ਤੇ ਬੌਣੀ ਦਾਸੀਆਂ, ਬਾਵੜੀਆਂ ਤੇ ਰੰਗੀਨ ਕਮਰੇ, ਚੰਪਾ ਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤ। ਹਾਥੀਦੰਦ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੰਡ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਾਥੀਦੰਦ, ਚਾਂਦੀ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੇ ਸੁਆਦਲੇ ਪਦਾਰਥ। ਕੀਮਤੀ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ; ਇੰਝ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਲ 'ਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਕਈਕਈ ਵਧੀਆ ਖੱਟ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਦਿਸੀ; ਇੱਛਾ ਤੇ ਸੁਖ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲੱਗਾ। ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ ਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ; ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਣੀ ਐਸੇ ਸਮੇਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਕਦੇ ਵੀ ਖਾਲੀ ਕਮਰੇ 'ਚ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ; ਫਿਰ, ਕਮਰੇ 'ਚ ਜਾ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਈਕਈ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਈਕਈ ਦੀ ਖੁਦਗਰਜ਼ੀ ਤੇ ਅਸੋਝੀ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਪਰ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ, ਡਰੀ ਹੋਈ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖੀ: "ਮਾਲਕ, ਰਾਣੀ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਹੈ ਤੇ ਰੋਸ-ਕਮਰੇ ਵੱਲ ਦੌੜੀ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਡੋਲ ਗਈਆਂ; ਉਥੇ ਉਹ ਨੇਕ-ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਈ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਹ ਹਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਝਲਸਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਜਿੰਦ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰੀ ਸੀ, ਉਥੇ ਪਈ ਵੇਖੀ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਮਾੜੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਈ—ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀ ਲਤਾ ਕੱਟੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਦੇਵੀ। ਕਿਨਨਰੀ ਵਾਂਗ ਸੁੱਟੀ, ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਅਪਸਰਾ ਵਾਂਗ, ਖਤਮ ਹੋਈ ਭ੍ਰਮ ਵਾਂਗ, ਫੜੀ ਹੋਈ ਹਰਣੀ ਵਾਂਗ। ਜੰਗਲ 'ਚ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ੀਲੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਜਖਮੀ ਹੋਈ ਮਾਦਾ ਹਾਥਣੀ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਪਿਆਰ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ, ਜੰਗਲ 'ਚ ਵੱਡੀ ਹਾਥਣੀ ਵਾਂਗ, ਉਥੇ ਪਈ ਸੀ।