ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਸਰਗਾ ਤੋਂ ਹੈ। ਕਈਕਈ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ, ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਰਤ ਦੀ ਰਾਜਿਆਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਲਾਲਚ ਦੇ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸੁਨੇਹੇ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ, "ਜਦੋਂ ਭਰਤ ਦਾ ਰਾਜਿਆਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਰਾਘਵ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ, ਚੰਗੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਕਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਨਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।" ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਜਦੋਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਤੇਰੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਸੋਨਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੇਰੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਸੋਣੇ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਟੀਕ ਲਾਈ ਜਾਵੇਗੀ।" ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਈਕਈ ਲਈ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗਹਿਣੇ ਬਣਾਏ ਜਾਣਗੇ, ਤੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਵਾਂਗ ਚਲਦੀ ਫਿਰੇਗੀ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਚਿਹਰਾ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਾਲ ਨਾਲ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਈਰਖਾ ਕਰੇਗੀ। ਹੋਰ ਕੁਬੜੀਆਂ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨਗੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਥਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਈਕਈ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਆਈ ਹੈ। ਮੰਥਰਾ ਦੀਆਂ ਇਹ ਤਾਰੀਫ਼ਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਈਕਈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਛੌਣ 'ਤੇ ਪਈ ਸੀ, ਅੱਗ 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਲੌ ਵਾਂਗ, ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, "ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਪੁਲ ਬੇਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਚੰਗਾ ਕਰ, ਉਠ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਿਲ।" ਮੰਥਰਾ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇਣ 'ਤੇ, ਕਈਕਈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਲੀਆਂ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੁਖ ਦੀ ਘਮੰਡ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮੰਥਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰੁਸਵੇ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵੱਲ ਚਲੀ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਣੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨੂੰ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦਾਰ ਕਈਕਈ, ਮੰਥਰਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਈ ਅਤੇ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਕਹਿਆ, "ਇਥੇ, ਤੂੰ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੱਸ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਮਰ ਗਈ ਹਾਂ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਰਾਘਵ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ।" ਕਈਕਈ ਨੇ ਦਿਲੋਂ ਕਹਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਸੋਨੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਨਾ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ, ਨਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ; ਜੇ ਰਾਮ ਦਾ ਰਾਜਿਆਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਸ 'ਤੇ, ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਬੜੀ ਹਿਮਤ ਨਾਲ, ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸਮਝਾਇਆ, "ਜੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਤੂੰ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁੱਖੀ ਹੋਵੋਗੇ; ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣਾ ਯਤਨ ਕਰ, ਤਾਂ ਕਿ ਭਰਤ ਦਾ ਰਾਜਿਆਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਵੇ।" ਮੰਥਰਾ ਦੀਆਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਈਕਈ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਦਿਲ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਡਾਟਿਆ। "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਥੋਂ ਯਮ ਲੋਕ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂ, ਤੂੰ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਈਂ; ਜਾਂ, ਜਦੋਂ ਰਾਘਵ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਜਾਵੇ, ਭਰਤ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।" ਕਈਕਈ ਨੇ ਦਿਲੋਂ ਕਹਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਵਿਛੌਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਨਾ ਮਾਲਾਵਾਂ ਦੀ, ਨਾ ਚੰਦਨ ਜਾਂ ਲਾਵਣ ਦੀ, ਨਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ; ਜੇ ਰਾਘਵ ਇਥੋਂ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਜੀਵਨ ਵੀ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਨੰਗੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਲੇਟ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅਸਮਾਨੀ ਅਪਸਰਾ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਕਾਲੀ ਛਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ 'ਤੇ ਤਾਰੇ ਲੁਕ ਗਏ ਹੋਣ। ਇਹ ਦਸਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਡਾਟਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕਈਕਈ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਈ, ਜਿਵੇਂ ਜਾਦੂਈ ਅਪਸਰਾ ਵਿਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਡਿੱਗ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਕਈਕਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਨਿਰਣੈ ਕਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਮੰਥਰਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਈਕਈ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ, ਲੰਮਾ ਤੇ ਗਰਮ ਸਾਹ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੱਪ-ਕੁੜੀ ਹੋਵੇ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਲਈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਹ ਸੋਚਦੀ ਰਹੀ, ਤੇ ਮੰਥਰਾ ਦੀ ਸਲਾਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਮੰਥਰਾ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਮੁਰਾਦ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ; ਹੁਣ ਕਈਕਈ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਨਿਰਣੈ 'ਤੇ ਢੀਠ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਉਦਾਸ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਈ, ਭੰਨੇ ਭੰਨੇ ਭੌਂ ਤੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਕਈਕਈ ਰੁਸਵੇ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਪਈ, ਉਸ ਦੇ ਕਪੜੇ ਮੈਲੇ ਹੋ ਚੁਕੇ ਸਨ, ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਵਿਅੰਗੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ 'ਤੇ ਤਾਰੇ ਲੁਕ ਗਏ ਹੋਣ। ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਚੋਟੀ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕਿਨਨਰੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚੁੱਕ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਇਤਨੇ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਰਾਘਵ ਦਾ ਰਾਜਿਆਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ; ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਕਈਕਈ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਕਮਰਾ ਅਸਮਾਨ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਪਲੇ ਪਲੇ ਬੱਦਲ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ 'ਤੇ ਰਾਹੂ ਦੀ ਛਾਂ, ਮੋਰ ਤੇ ਬਰਹੀਂ ਪੰਛੀ, ਅਤੇ ਕਾਂਗ ਤੇ ਹੰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਕਮਰਾ ਸਾਜ-ਸੰਗੀਤ, ਕੁਬੜੀਆਂ ਤੇ ਬੋਨੇ ਨੌਕਰਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਬਾਵੜੀਆਂ ਤੇ ਰੰਗੀਨ ਕਮਰਿਆਂ, ਚੰਪਕ ਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਈਵਰੀ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਮੰਚ, ਸਦਾ ਖਿੜਦੇ ਤੇ ਫਲ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੋਖਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਈਵਰੀ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਉੱਤਮ ਸੀਟਾਂ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਰਸਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੀਮਤੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਾਸ-ਥਾਨ ਵਾਂਗ ਸੀ; ਇੰਝ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਵਿਛੌਣ 'ਤੇ ਨਹੀ ਦੇਖਿਆ; ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀ, ਉਹ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ; ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਣੀ ਨੇ ਐਸਾ ਸਮਾਂ ਵਿਛੌਣ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਬਿਤਾਇਆ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਕਦੇ ਵੀ ਖਾਲੀ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ; ਹੁਣ, ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਈਕਈ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਅਕਲ ਦੀ ਘਾਟ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਪਰ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲੇ, "ਸਵਾਮੀ, ਰਾਣੀ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਸਵੇ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ।