ਮੰਤਰਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੋਹਕਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕਈਕੇਈ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੁਰਦੀ ਹੈਂ, ਤੇਰੀ ਸੋਹਣੀ ਲਕੜੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੰਭਰਾ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਾਇਆਵੀਆਂ ਕਲਾ ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਲਾ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਤੇਰੀ ਪਿੱਠ, ਰਥ ਦੇ ਜੂਏ ਵਾਂਗ ਲੰਮੀ ਤੇ ਵਕਰੀ, ਤੇਰੀ ਹੀ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਗਿਆਨ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਸਮਝ ਤੇ ਮਾਇਆਵੀਆਂ ਕਲਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਹੰਢੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਦਿਆਂਗਾ। ਜਦੋਂ ਭਰਤ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਵੇਗਾ ਤੇ ਰਾਘਵ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੈਨੂੰ ਸੁੱਚਾ, ਚੰਗਾ ਸੋਨਾ ਲਗਾ ਕੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਦੋਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਤੂੰ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਸੋਨਾ ਲਗਾਵਾਂਗਾ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਜਵੇਲਾਂ ਵਾਲਾ ਟਿਲਕਾ ਲਾਵਾਂਗਾ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਵਿਲੱਖਣ ਗਹਿਣੇ ਬਣਵਾਂਗਾ, ਹੰਢੀ; ਚੰਗੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਤੂੰ ਦੇਵੀ ਵਾਂਗ ਫਿਰੇਗੀ। ਤੇਰਾ ਮੂੰਹ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕੇਗਾ, ਤੇਰੀ ਸੋਹਣੀ ਚਾਲ ਹੋਵੇਗੀ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਵਿਰੋਧੀ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਈਰਖਾ ਕਰਣਗੇ। ਹੋਰ ਹੰਢੀਆਂ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨਗੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਤਰਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਕੇ, ਕਈਕੇਈ, ਜੋ ਸੁੱਚੇ ਪਲੰਗ 'ਤੇ ਲਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਅੱਗ 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਲਉ ਵਾਂਗ, ਮੰਤਰਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਜਦ ਪਾਣੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੁਲ ਬੇਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੁਭਾਗੀਏ, ਉਠ, ਭਲਾ ਕਰ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਲੱਭ।" ਮੰਤਰਾ ਦੀ ਹੌਸਲਾ-ਅਫ਼ਜ਼ਾਈ ਨਾਲ, ਰਾਣੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੁਭਾਗ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਮੰਤਰਾ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵੱਲ ਚਲੀ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਣੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਸੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਗਹਿਣੇ ਉਤਾਰ ਦਿਤੇ। ਫਿਰ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਤੇ ਮੰਤਰਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਕਈਕੇਈ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਈ ਤੇ ਮੰਤਰਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੰਢੀ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦੇ ਕਿ ਮੈਂ ਮਰ ਗਈ ਹਾਂ; ਪਰ ਜਦ ਰਾਘਵ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਸੋਨੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਨਾ ਜਵੇਲਾਂ ਦੀ, ਨਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ; ਜੇ ਰਾਮ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਤ ਹੈ।" ਮੰਤਰਾ ਨੇ ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਹਿੰਮਤ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਰਾਣੀ ਨੂੰ, ਭਰਤ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ, ਰਾਮ ਬਾਰੇ ਸਹਾਇਕ ਤੇ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। "ਜੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤ ਭਰਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ; ਇਸ ਲਈ, ਰਾਣੀ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਕਿ ਭਰਤ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਵੇ।" ਮੰਤਰਾ ਦੀਆਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਰਾਣੀ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਵੱਡਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਹਿਰਦੇ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਮੰਤਰਾ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਡਾਂਟਿਆ। "ਜਦ ਮੈਂ ਇਥੋਂ ਯਮਲੋਕ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂ, ਤੂੰ ਦੱਸ ਦੇਵੇਂ, ਹੰਢੀ; ਜਾਂ ਜਦ ਰਾਘਵ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਜਾਵੇ, ਭਰਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਰਹੇ। ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਪਲੰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਾਲਾਵਾਂ ਦੀ, ਨਾ ਚੰਦਨ, ਨਾ ਉੰਗਣ, ਨਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ; ਜੇ ਰਾਘਵ ਇਥੋਂ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਜੀਵਨ ਵੀ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਨੰਗੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਲੈ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅਪਸਰਾ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਨਾਲ ਢਕ ਗਿਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰੀ ਵਾਲਾ ਆਸਮਾਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਪਾਪੀ ਹੰਢੀ ਨੇ ਡਾਂਟਿਆ, ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਈ ਰਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਪਸਰਾ ਨੂੰ ਜ਼ਹਰ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਰਾਣੀ ਨੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਮੰਤਰਾ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਮੰਤਰਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ, ਰਾਣੀ ਨੇ ਲੰਮੀ ਤੇ ਗਰਮ ਆਹ ਭਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਨਾਗ-ਕੰਯਾ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਰਾਹ ਸੋਚਦੀ ਰਹੀ; ਮੰਤਰਾ ਦੀ ਸਲਾਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਥ ਲਈ, ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਮੰਤਰਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ; ਫਿਰ, ਰਾਣੀ, ਹੁਣ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਆਪਣਾ ਫੈਸਲਾ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਉਦਾਸ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਲੈ ਗਈ, ਭੌਂਹਾਂ ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਧੀਆ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਦੇਵੀ ਗਹਿਣੇ—ਕਈਕੇਈ ਨੇ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਪਈ, ਉਸ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਮੈਲੇ ਹੋ ਗਏ, ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਵਿਅੰਗੀ ਕਰ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਤਾਰੇ ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਇੱਕ ਗੂੰਝੀ ਚੋਟੀ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕਿਨਾਰੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋਵੇ; ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਾਘਵ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਸੰਤ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਪਿਆਰ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ; ਉਹ ਮਹਾਨ, ਕਈਕੇਈ ਦੇ ਵਧੀਆ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਮਹਲ ਆਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਲਕੇ ਬੱਦਲ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਰਾਹੂ ਵੱਲੋਂ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੋਰ ਤੇ ਬਰਹਿਨ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਕਾਂਜ ਤੇ ਹੰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ। ਵਾਧੀ ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਧੁਨ, ਹੰਢੀਆਂ ਤੇ ਬੋਨੇ ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ, ਬਾਵੜੀਆਂ ਤੇ ਚਿਤਰਲੇ ਕਮਰੇ, ਚੰਪਕ ਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਸਭ ਕੁਝ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਹਾਥੀਦੰਦ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਚੌਕ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਹੌਦ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਥੇ ਸੀ। ਵਧੀਆ ਹਾਥੀਦੰਦ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਖ਼ਤ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਸਦਾਂ। ਕੀਮਤੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਵਾਂਗ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਕਈਕੇਈ ਵਧੀਆ ਪਲੰਗ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ; ਇੱਛਾ ਤੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਭਰਿਆ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲੱਗਾ। ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ; ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਣੀ ਨੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪਾਠ, ਕਈਕੇਈ, ਮੰਤਰਾ, ਤੇ ਦਸਰਥ ਦੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।