ਇੱਕ ਦਿਨ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੋਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਣੀ ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੀਬ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਇਸ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ?” ਉਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਣੀ ਦੀ ਧਾਇ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਨੇ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਰਾਘਵ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੁਖ ਦੀ ਖਬਰ ਦਿੱਤੀ। ਧਾਇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਕੱਲ੍ਹ, ਪੁਸ਼ਯਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹੈ, ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਉਣਗੇ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਥਰਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੁਰਾਈ ਵੇਖਦੀ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਅਤੇ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਕਮਰੇ ਤੋਂ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਉੱਚੇ ਮਹਲ ਤੋਂ ਨੀਵੀਂ ਉਤਰੀ। ਅੰਦਰੋਂ ਸੜਦੀ ਹੋਈ, ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਉਠ, ਮੂਰਖ! ਇਥੇ ਪਈ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਆਫਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।” ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਤਣੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਤਾਂ ਸੁਖੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਨਦੀ ਵਾਂਗ ਅਸਥਿਰ ਸਮਝ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੈਕੇਈ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਆ ਗਿਆ। ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਸਭ ਠੀਕ ਹੈ, ਮੰਥਰਾ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ।” ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਨਰਮ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਥਰਾ, ਜੋ ਚਤੁਰ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੰਥਰਾ ਹੋਰ ਵੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਈ, ਪਰ ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੋਈ, ਰਾਘਵ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਤ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਰਾਣੀ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਅੰਤਹੀਨ ਮੁਸੀਬਤ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ: ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਉਣਗੇ।” ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਡਰ, ਦੁਖ ਅਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤੀ, “ਮੈਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹਾਂ। ਤੇਰਾ ਦੁਖ ਮੇਰਾ ਦੁਖ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਹਾਨੀ ਮੇਰੀ ਹਾਨੀ, ਤੇਰੀ繁ਤਿ ਮੇਰੀ繁ਤਿ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।” ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, “ਤੂੰ ਰਾਜ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀ ਹੈਂ, ਪਰ ਰਾਜ-ਕਰਤਬ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੀ।” ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਤੇਰਾ ਪਤੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅੰਦਰੋਂ ਠੱਗ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਬੋਲ ਮਿੱਠੇ ਹਨ, ਪਰ ਸੁਭਾਅ ਕਠੋਰ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ, ਤੇਰੀ ਠੱਗੀ ਹੋ ਗਈ।” “ਹੁਣ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਝੂਠੀ ਦਿਲਾਸਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ繁ਤਿ ਦੇਣਗਾ।” “ਉਹ ਮੰਦਾ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਦੇਵੇਗਾ, ਸਾਰੇ ਵਿਰੋਧ ਮਿਟਾ ਕੇ।” “ਦੁਸ਼ਮਣ ਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਮਾਂ ਜੋ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਦਿਖਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਬੱਚੇ ਨੇ ਗਲ ਲਾ ਲਿਆ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਫਸ ਗਈ ਹੈਂ।” “ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਅਣਦੇਖਿਆ ਸੱਪ ਕਰਦਾ, ਅਜ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਐਸਾ ਹੀ ਕੀਤਾ।” “ਮੂਰਖ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਪਈ ਰਹੀ, ਤੂੰ ਤੇਰਾ ਪਰਿਵਾਰ, ਪਤੀ ਦੀ ਪਾਪੀ ਨੀਤ ਨਾਲ, ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।” “ਇਸ ਲਈ, ਕੈਕੇਈ, ਇਸ ਮੌਕੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਕੰਮ ਕਰ; ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ—ਜੋ ਇਹ ਸਭ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਵੇਖ ਰਹੀ—ਬਚਾ।” ਮੰਥਰਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੋਹਣੀ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਕੈਕੇਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪਲੰਗ ਤੋਂ ਉੱਠੀ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਤ ਰੁੱਤ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ। ਕੈਕੇਈ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੋਹਣੀ, ਦਿਵਿਆ ਗਹਿਣਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਗਹਿਣਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਦੱਸ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।” “ਮੈਂ ਰਾਮ ਤੇ ਭਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ; ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਉਣਗੇ।” “ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਵਰ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ, ਜੋ ਪਿਆਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਬੋਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ, ਬੋਲਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ—ਜੋ ਚਾਹੁਂਦੀ ਹੈਂ, ਲੈ ਲੈ।” ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਅਠਵੀਂ ਅਧਿਆਇ। ਪਰ ਮੰਥਰਾ, ਇਰਖਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਨੇ ਗਹਿਣਾ ਪਾਸੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਤੂੰ ਮੂਰਖ, ਵਿਅਰਥ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਉਂ ਮਨਾਈ? ਕੀ ਤੂੰ ਸਮਝਦੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈਂ?” “ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀ ਹਾਂ, ਰਾਣੀ। ਤੂੰ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਆਈ ਹੋਈ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਉਂ ਮਨਾਈ?” “ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਅਕਲ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹਾਂ। ਕਿਹੜੀ ਸਮਝਦਾਰ ਔਰਤ, ਵਿਰੋਧੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ繁ਤਿ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ?” “ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ, ਸਿਰਫ਼ ਭਰਤ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਰਾਜ-ਵੰਡ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਕੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ; ਇਹ ਸਭ ਸੋਚ ਕੇ ਮੈਂ ਡਰ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਡਰ ਡਰੇ ਹੋਏ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ।” “ਮਹਾਂਬਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਭਰਤ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਮ ਲਈ।” “ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸੋਹਣੀਏ, ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਉਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਰਾਜ-ਗੱਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।” “ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਕੌਸਲਿਆ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੱਲ੍ਹ ਪੁਸ਼ਯਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।” “ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਵੇਗੀ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਿਟ ਜਾਣਗੇ, ਤੂੰ ਕੌਸਲਿਆ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨੌਕਰ ਵਾਂਗ।” “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਕ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਦਾ ਨੌਕਰ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।” “ਨਿਸ਼ਚਿਤ, ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀਆਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਪਰ ਤੇਰੀਆਂ ਪਤੂਹਾਂ ਭਰਤ ਦੀ ਹਾਨੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਣੀ ਕੈਕੇਈ ਅਤੇ ਮੰਥਰਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਾਮ ਦੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨੇ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ, ਇਰਖਾ ਅਤੇ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।