ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਜੀਬ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਲੋਕ ਇੰਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਿਉਂ ਹਨ? ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਧਾਈ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਕੂਬੜੀ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਇਹ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਘਵ ਰਾਮ ਲਈ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੱਲ੍ਹ ਪੁਸ਼ਿਆ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਦਿਨ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਨ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਨਗੇ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇਜ਼ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ ਕੂਬੜੀ ਮੰਥਰਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੁਰਾਈ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਮਹਲ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੇਲਾਸ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ ਭੜਕ ਉਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਈਕਈ ਨੂੰ, ਜੋ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਪਈ ਸੀ, ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: "ਉੱਠ, ਮੂਰਖ! ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਪਈ ਹੈ? ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਆ ਰਹੀ ਬੇਕਦਰੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।" ਮੰਥਰਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ 'ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਦੇ ਚਲਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ।" ਮੰਥਰਾ ਦੇ ਇਹ ਕੜਵੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਈਕਈ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਚਿੰਤਾ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ, "ਕੀ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੈ, ਮੰਥਰਾ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ।" ਕਈਕਈ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਥਰਾ, ਜੋ ਬੜੀ ਚਤੁਰ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਮੰਥਰਾ, ਜੋ ਕਈਕਈ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਰਾਘਵ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: "ਮਹਾਰਾਣੀ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਕ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਅੰਤਹੀਣ ਮੁਸੀਬਤ ਆ ਗਈ ਹੈ—ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਮ ਨੂੰ ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਡਰ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਹਾਂ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹਾਂ। ਤੇਰਾ ਦੁੱਖ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇਰੀ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਮੇਰੀ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਰਾਜ ਘਰਾਨੇ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਰਾਜ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੀ।" "ਤੇਰਾ ਪਤੀ, ਭਾਵੇਂ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਠੱਗੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਬੋਲ ਮਿੱਠੇ ਹਨ, ਪਰ ਸੁਭਾਉ ਕਰੜਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਫ ਦਿਲ ਨਾਲ ਉਸ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਠੱਗੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਖਾਲੀ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਮੰਦ-ਹਿਰਦੇ ਵਾਲਾ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇਵੇਗਾ, ਸਾਰੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਕੇ। ਪਤੀ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਅਤੇ ਮਾਂ, ਜੋ ਭਲਾਈ ਦੀ ਦਾਵੇਦਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਸੱਪ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਲਾਈ ਹੋਵੇ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੈਨੂੰ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਉਪੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੱਪ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅੱਜ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਤੇਰੇ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਵੀਹੋ ਜਿਹਾ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਸਾਦੀ, ਆਰਾਮ ਦੀ ਆਦੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਉਸ ਪਾਪੀ ਵੱਲੋਂ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਝੂਠੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਕਈਕਈ, ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਕੁਝ ਕਰ; ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਇਹ ਸਭ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਬਚਾ।" ਮੰਥਰਾ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੋਹਣੀ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਕਈਕਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬਿਸਤਰੇ ਤੋਂ ਉੱਠ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਚੰਨਦਨੀ। ਕਈਕਈ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ, ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਇਕ ਸੋਹਣਾ, ਦਿਵਿਆ ਗਹਿਣਾ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਗਹਿਣਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਧੀਆ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲੀ ਕਈਕਈ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਫਿਰ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਮੰਥਰਾ, ਇਹ ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਖ਼ਬਰ ਹੈ। ਦੱਸ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ, ਚੂੰਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਰਾਮ ਅਤੇ ਭਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੀ; ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਵਰ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ, ਜੋ ਪਿਆਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ—ਜੋ ਚਾਹੁਣੀ ਹੈ, ਮੰਗ ਲੈ।" ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਪਰ ਮੰਥਰਾ, ਜਿਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਈਰਖਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਗਹਿਣਾ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ: "ਤੂੰ, ਮੂਰਖ, ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਤੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈਂ?" "ਮੈਂ, ਭਾਵੇਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਰਾਣੀ। ਜਦ ਤੈਨੂੰ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਆਈ ਹੈ, ਤੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਿਉਂ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਸਮਝ ਉੱਤੇ ਦੁੱਖ ਹੈ। ਕਿਹੜੀ ਸਮਝਦਾਰ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀ ਦੀ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ?" "ਮੈਂ ਰਾਮ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਹਾਂ, ਸਿਰਫ਼ ਭਰਤ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਰਾਜ ਵੰਡਣ ਦੀ ਗੱਲ ਤੇ; ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਮੈਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਡਰ ਸਦਾ ਡਰਪੋਕ ਨੂੰ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਬਲਵਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਭਰਤ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੂੰ।" "ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸੋਹਣੀਏ, ਵਾਰਸਾ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਉਮਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਾਜਯ ਅਧਿਕਾਰ ਦੋ ਛੋਟਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕੌਸਲਿਆ ਬੜੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੱਲ੍ਹ ਪੁਸ਼ਿਆ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਜਦ ਧਰਤੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਵੇਗੀ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਿੱਤ ਲਏ ਜਾਣਗੇ, ਤਦ ਤੂੰ ਕੌਸਲਿਆ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨੌਕਰਾਣੀ ਵਾਂਗ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗੇ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਦਾ ਸੇਵਕ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।