ਮੰਥਰਾ ਮਹਲ ਦੀ ਛਤ ਤੋਂ ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਤੱਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਹੇਠਾਂ ਵਿਛੇ ਪਈ ਰਾਜਮਾਰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਪਈ, ਜਿੱਥੇ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਕਮਲ ਅਤੇ ਕੌਸਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਸੁੰਦਰ ਝੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਬੈਨਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਚੰਦਨ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਧੋ ਕੇ, ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ। ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਵਿਖਿਆਈ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਾਰ ਅਤੇ ਮਿਠਾਈਆਂ ਲੈ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੇ ਫਿਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਚਿੱਟੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਜੈਕਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਚਲਾਕੀ, ਅਤੇ ਬਲਦਾਂ-ਗਾਂਵਾਂ ਦੀਆਂ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੰਥਰਾ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ—ਜੋ ਅੱਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੁਸ਼ ਹੈ—ਕਿਹੜੀ ਦੌਲਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਰਹੀ ਹੈ?” ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਅਜਿਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ?” ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ ਦੀ ਦਾਈ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ: “ਕੱਲ੍ਹ, ਪੁਸ਼ਯਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੇਠ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਏਗਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਥਰਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਤੁਰੰਤ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਮਹਲ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰੀ—ਉਹ ਮਹਲ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦਾ ਚੋਟੀ ਸੀ। ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭੜਕਦੀ ਹੋਈ, ਮੰਥਰਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੁਰਾਈ ਵੱਲ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਕੈਕੇਈ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਜੋ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਪਈ ਸੀ, ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਉੱਠ ਮੂਰਖ! ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਪਈ ਹੈਂ? ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸੰਕਟ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਦਿਸਦੀ ਹੈਂ, ਪਰ ਤੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਅਸਥਿਰ ਹੈ।” ਮੰਥਰਾ ਦੀਆਂ ਤੀਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੈਕੇਈ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਸਭ ਠੀਕ ਹੈ, ਮੰਥਰਾ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ।” ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਥਰਾ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਈ, ਪਰ ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਾਘਵ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਰਾਣੀ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅੰਤਹੀਣ ਸੰਕਟ ਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਉਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਡਰ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਹਾਂ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹਾਂ। ਤੇਰਾ ਦੁੱਖ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ, ਤੇਰੀ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਵ ਮੇਰਾ, ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਮੇਰੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਰਾਜ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਹੈਂ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀ ਹੈਂ—ਫਿਰ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਰਾਜਧਰਮ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ? ਤੇਰਾ ਪਤੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਮਿੱਠੀ, ਪਰ ਸੁਭਾਉ ਕਰੜਾ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਫ ਦਿਲ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਕੇ ਧੋਖਾ ਖਾ ਗਈ ਹੈਂ। ਹੁਣ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਖਾਲੀ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਦੇਵੇਗਾ, ਸਾਰੇ ਵਿਰੋਧ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ। ਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜਹਿਰੀਲਾ ਸੱਪ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਲਵੇ—ਤੂੰ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈਂ। ਜਿਵੇਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਅਣਦੇਖਿਆ ਸੱਪ ਕਰੇ, ਅੱਜ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਤੇਰੇ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਵੈਸਾ ਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਮੂਰਖ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਉਸ ਪਾਪੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ, ਜੋ ਝੂਠੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੇ ਬਿਠਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਕੈਕੇਈ, ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਲਈ ਇਸ ਸੁਨੇਹਰੀ ਮੌਕੇ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰ; ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ—ਜੋ ਇਹ ਸਭ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ—ਬਚਾ। ਮੰਥਰਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੋਹਣੀ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਕੈਕੇਈ ਆਪਣੇ ਬਿਸਤਰੇ ਤੋਂ ਉਠੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਚੰਨ ਦੀ ਕਿਰਣ। ਕੈਕੇਈ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਿਣਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਗਹਿਣਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਮੁੜ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਮੰਥਰਾ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਲੀ ਖ਼ਬਰ ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੀ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਦੱਸ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।” “ਮੈਂ ਰਾਮ ਤੇ ਭਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ; ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਉਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਵਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਤੂੰ, ਜੋ ਪਿਆਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ। ਜਦ ਤੂੰ ਇੰਝ ਕਿਹਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ—ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਮੰਗ ਲੈ।” ਹੁਣ, ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਪਰ ਮੰਥਰਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਈਰਖਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਗਹਿਣਾ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਤੂੰ ਮੂਰਖ, ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਤੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਰਾਣੀ। ਤੂੰ ਜਦੋਂ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ ਕਿਉਂ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸਮਝ ਦੀ ਘਾਟ ਉੱਤੇ ਦੁਖੀ ਹਾਂ। ਕਿਹੜੀ ਸਮਝਦਾਰ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀ ਸੌਤਲੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਉਤਥਾਨ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਏਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ? ਇਹ ਡਰ ਸਿਰਫ ਭਰਤ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਰਾਮ ਲਈ ਵੀ ਹੈ, ਰਾਜ ਵੰਡਣ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ; ਇਹ ਸਭ ਸੋਚ ਕੇ ਮੈਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਡਰ ਤਾਂ ਡਰਪੋਕ ਵਲੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।