ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਫੈਲੀ, ਤਦ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਅਯੋਧਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਭਰ ਗਿਆ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸ਼ੋਰ ਉਠਿਆ, ਜੋ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੀ ਰਾਤ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਗੂੰਜ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਚਮਕ-ਦਮਕ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰ ਹੋਵੇ, ਅਣਮਿੱਥੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਕੈਕਈ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੀ ਇੱਕ ਦਾਸੀ, ਮੰਤਰਾ, ਯਾਦਰਚਕ ਇੱਕ ਮਹਲ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ, ਜੋ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉੱਥੋਂ ਮੰਤਰਾ ਨੇ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਰਾਜ ਮਾਰਗਾਂ ਤੇ ਕਮਲ ਅਤੇ ਨੀਲੂਫਰ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਿਛਾਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਜਲ ਛਿੜਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਧੀਆ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਚੰਦਨ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਧੋ ਕੇ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਉੱਚੇ ਕੌਲ-ਕਲੇਸ਼, ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਿਠਾਈਆਂ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਚਿੱਟੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਾਜ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਲੋਕ, ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ, ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਬਲਦਾਂ ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀ ਨਾਲ, ਅਯੋਧਿਆ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੰਤਰਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖਿਆ—ਉੱਚੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਅਯੋਧਿਆ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾ ਰਹੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਉਤਸ਼ਾਹ—ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ ਕਿ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ, ਕੌਸਲਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਵੱਡੀ ਦਾਤ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ? ਲੋਕ ਇੰਨੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਉਂ ਮਨਾ ਰਹੇ ਹਨ? ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਕੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ? ਇਸੇ ਵਿਚ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਨਰਸ ਨੇ ਮੰਤਰਾ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਦੱਸੀ—ਕਿ ਰਘੁਕੁਲ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਰਾਮ ਲਈ ਵੱਡੀ ਲਾਭ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। “ਕੱਲ੍ਹ, ਪੁਸ਼ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ, ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਾਉਣਗੇ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਤਰਾ, ਜੋ ਜਲਦੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚੋਟੀ ਵਰਗੇ ਮਹਲ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰੀ। ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮੰਤਰਾ, ਜੋ ਬੁਰਾਈ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਕੈਕਈ ਕੋਲ ਗਈ, ਜੋ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਪਈ ਸੀ। ਮੰਤਰਾ ਨੇ ਕਹਿਆ, “ਉਠ, ਮੂਰਖ! ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਪਈ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਸੰਕਟ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ।” ਮੰਤਰਾ ਨੇ ਕਹਿਆ, “ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਖੀ ਸਮਝਦੀ ਹੈਂ, ਪਰ ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਦਾ ਵਹਾਉ ਨਾਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਮੰਤਰਾ ਦੇ ਇਹ ਕਰਕਸ਼ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੈਕਈ ਘੰਭੀਰ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ। ਕੈਕਈ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੰਤਰਾ, ਸਭ ਠੀਕ ਤਾਂ ਹੈ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਚਿੰਤਤ ਤੇ ਦੁਖੀ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ।” ਕੈਕਈ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਤਰਾ, ਜੋ ਬੜੀ ਚਤੁਰ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੀ। ਹੋਰ ਵੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਮੰਤਰਾ ਨੇ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਘੁਕੁਲ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਨਿਯਤ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਮਹਾਰਾਣੀ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਦੁੱਖ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ: ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਮ ਨੂੰ ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਾਉਣਗੇ।” ਮੰਤਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਡਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਹਾਂ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹਾਂ। ਤੇਰਾ ਦੁੱਖ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਹਾਨੀ ਮੇਰੀ ਹਾਨੀ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।” ਮੰਤਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਰਾਜ ਘਰਾਨੇ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀ ਹੈਂ; ਫਿਰ ਤੂੰ ਰਾਜਕਾਜ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੀ?” ਮੰਤਰਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਤੇਰਾ ਪਤੀ, ਭਾਵੇਂ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਬਾਤ ਮਿੱਠੀ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਭਾਵ ਕਰੜਾ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਖਾ ਖਾ ਗਈ।” ਮੰਤਰਾ ਨੇ ਹੋਰ ਕਿਹਾ, “ਹੁਣ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਖਾਲੀ ਦਿਲਾਸੇ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇਵੇਗਾ, ਸਾਰੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਕੇ।” ਮੰਤਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇੱਕ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਮਾਂ, ਜੋ ਚੰਗਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੰਪ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਲਵੇ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੈਨੂੰ ਫਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਨਿਗਰਾਨੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੰਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅੱਜ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਤੇਰੇ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।” ਮੰਤਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਆਦੀ, ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਪਾਪੀ ਨੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਝੂਠੇ ਦਿਲਾਸਿਆਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਠਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਕੈਕਈ, ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੇ ਜਲਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰ; ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ—ਜੋ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ—ਬਚਾ।” ਮੰਤਰਾ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਕੈਕਈ ਆਪਣੇ ਵਿਛੌਣ ਤੋਂ ਉਠੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਚੰਨ ਦੀ ਕਤਰੀ ਹੋਵੇ। ਕੈਕਈ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ, ਹੈਰਾਨ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮੰਤਰਾ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ, ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਿਣਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਗਹਿਣਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉੱਤਮ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ ਕੈਕਈ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਮੰਤਰਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀ, “ਇਹ ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ, ਮੰਤਰਾ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰ ਹੈ। ਦੱਸ, ਹੋਰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।” ਕੈਕਈ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਲਈ ਰਾਮ ਤੇ ਭਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਵਰ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈਂ, ਤੇਰੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਸੁਖਦਾਈ ਗੱਲਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਉਹ ਮੰਗ ਲੈ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ।” ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣੋ।