ਇਕ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਇක්ෂਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਗੌਰਵ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਆਪਣੇ ਵਧੇਰੇ ਉਮਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਅਭিষੇਕ ਦੇਣ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਰਾਮ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਤੇ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਰਾਘਵ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਧਰਮੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਵੀ ਉਨਾ ਹੀ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਦਿਲੋਂ ਦੁਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ ਲੰਮਾ ਜੀਵਣ ਜੀਵੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਰਾਮ ਦਾ ਅਭਿਸੇਕ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਨਾਗਰਿਕ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਧਰ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਲੋਕ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ ਕਿ ਰਾਮ ਦਾ ਅਭਿਸੇਕ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਆ ਕੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਭਰ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੀੜਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗੂਂ ਗੂੰਜ ਉਠੀ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦੀ ਰਾਤ ਸਮੁੰਦਰ ਉਬਾਲ ਖਾਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉੱਚੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਸੱਤਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਦਾਸੀ, ਜੋ ਕਈ ਸਾਲ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਕੋਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਚਾਨਕ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਮਹਲ ਦੀ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ। ਉੱਥੋਂ ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਵੇਖੇ, ਜਿਥੇ ਰਾਜ ਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਕੁਮੁਦ ਫੁੱਲ ਵਿਖੇ ਪਏ ਸਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਚੁੰਨੀਆਂ, ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਚੰਦਨ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਧੋ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਵਿਖੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਮਿਠਾਈਆਂ ਲੈ ਕੇ ਉੱਚੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਚਿੱਟੇ ਚਮਕਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਜੇ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਵਾਹ ਵਾਹ ਕਰਦੇ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ, ਤੇ ਬਲਦਾਂ ਤੇ ਗਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖਿਆ—ਅਯੋਧਿਆ ਉੱਚੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਨਾਗਰਿਕ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਝੂਮ ਰਹੇ—ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਈ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ ਕਿ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ, ਕੈਕੇਈ, ਕਿਸ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ-ਦੱਖਣ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ? ਇਹ ਅਜਿਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ? ਰਾਜਾ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ? ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਦਾਈ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲੱਗੀ ਕਿ ਰਾਘਵ ਰਾਮ ਦੀ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। "ਕੱਲ੍ਹ, ਪੁਸ਼ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਦਿਨ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਰਹਿਤ ਰਾਮ ਦਾ ਰਾਜ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਨਗੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਥਰਾ, ਜੋ ਛੇਤੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਮਹਲ ਦੀ ਛੱਤ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰੀ, ਜੋ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ ਭੜਕ ਉਠਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਕੈਕੇਈ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਜੋ ਅਰਾਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਉਠ ਮੂਰਖ! ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਸੁੱਤੀ ਪਈ ਹੈਂ, ਪਰ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।" "ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਦਾ ਗੁਮਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਝੂਠੀ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਦਾ ਵਹਿਣਾ।" ਮੰਥਰਾ ਦੇ ਇਹ ਕਠੋਰ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਛਾ ਗਈ। ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੰਥਰਾ, ਸਭ ਠੀਕ ਤਾਂ ਹੈ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਤੇ ਉਦਾਸ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ।" ਕੈਕੇਈ ਦੀਆਂ ਨਰਮ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਥਰਾ, ਜੋ ਚਤੁਰ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਈ, ਪਰ ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੋਈ, ਪਰ ਰਾਘਵ ਤੋਂ ਦਿਲ ਵੱਖਰਾ ਕਰਵਾ ਰਹੀ ਸੀ। "ਮਹਾਰਾਣੀ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਤੇ ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਮੁਸੀਬਤ ਆ ਰਹੀ ਹੈ: ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਉਣ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਡਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹਾਂ। ਤੇਰਾ ਦੁੱਖ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ, ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਹੈ—ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ।" "ਤੂੰ ਰਾਜ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪਤਨੀ ਹੈਂ, ਪਰ ਰਾਜ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੀ। ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਠੱਗ ਹੈ; ਬਾਹਰੋਂ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਕਠੋਰ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭੋਲੇ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੱਗੀ ਗਈ ਹੈਂ।" "ਹੁਣ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਝੂਠੀਆਂ ਤਸੱਲੀਆਂ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਅੱਜ ਉਹ ਤੇਰੀ ਵੈਰੀ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇਵੇਗਾ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਹਟਾ ਦੇਵੇਗਾ।" "ਇਹ ਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ ਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਜਹਿਰੀਲਾ ਸੱਪ ਬੱਚੇ ਦੇ ਗਲੇ ਲੱਗ ਜਾਵੇ।" "ਜਿਵੇਂ ਵੈਰੀ ਜਾਂ ਉਪੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੱਪ ਕਰਦਾ, ਅੱਜ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਤੇਰੇ ਤੇ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਰਾਮ ਦੀ ਆਦੀ ਤੇ ਅਣਜਾਣ, ਤੂੰ ਤੇਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸ ਪਾਪੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਨਾਸ ਕਰ ਬੈਠੀ ਹੈਂ, ਜੋ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਕੈਕੇਈ, ਇਸ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੌਕੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਮੇਰੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਜਲਦੀ ਕੁਝ ਕਰ।" ਮੰਥਰਾ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਕੈਕੇਈ ਆਪਣੇ ਪਲੰਘ ਤੋਂ ਉੱਠੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਰਾਤ ਚੰਦ ਦੀ ਕਿਰਣ। ਕੈਕੇਈ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ, ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੋਹਣਾ, ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਣਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।