ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸਮਾਰੋਹ ਲਈ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਅਰਪਣਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਧੂਪ ਨਾਲ ਰਸਤਾ ਮਹਿਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਚਿੰਤਾ ਕਰਕੇ, ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਗਲੀ-ਗੱਲੀਆਂ 'ਚ ਲੰਬਾ ਲੰਬਾ ਲਾਈਟ ਵਾਲੇ ਦਰਖ਼ਤ ਲਾ ਦਿੱਤੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਾਨਣ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੂਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਜਾ ਕੇ, ਲੋਕ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਬਣਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿਚ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਭ ਵਾਸੀ ਚੌਕਾਂ ਤੇ ਸਭਾ-ਭਵਨਾਂ 'ਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, "ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਆਨੰਦ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।" ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਸਭ ਧਨਿਆ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵੇਖ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਾਡਾ ਰਾਜਾ ਤੇ ਰੱਖਵਾਲਾ ਬਣੇਗਾ।" ਰਾਘਵ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਗਿਆਨੀ, ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਈ ਪਿਆਰ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੀ ਉਤਨਾ ਹੀ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ। "ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਲੰਬਾ ਜੀਵੇ; ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਰਾਮ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇਖਾਂਗੇ।" ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸੁਣ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਆਏ। ਉਹ ਲੋਕ, ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ, ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਭੀੜ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਵੱਡਾ ਸ਼ੋਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਵਾਲੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ। ਫਿਰ, ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਗਰ ਵਾਂਗ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉੱਚਾ-ਉੱਚਾ ਗੂੰਜਦਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ, ਇੱਕ ਦਾਸੀ, ਜੋ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਸੁਭਾਗਾ ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦੇ ਮਹਲ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ। ਉਥੋਂ ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਰਾਜ ਮਾਰਗਾਂ 'ਤੇ ਕਮਲ ਤੇ ਨੀਲੋਫਰ ਛਿੜਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਉੱਚੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਚੰਦਨ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਧੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਉੱਚੇ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਮਿਠਿਆਈਆਂ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ; ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਚਿੱਟੇ, ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਖੁਸ਼ ਲੋਕ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਭਰੇ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਬਲਦਾਂ ਤੇ ਗਾਂਆਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਅਯੋਧਿਆ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਮੰਥਰਾ ਨੇ, ਉੱਚੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੋਇਆ। ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ ਲਾਭ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਤਾ—ਕਿਹੜੀ ਦੌਲਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਰਹੀ ਹੈ? "ਦੱਸੋ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਰਾਜਾ ਕੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ?" ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਦਾਈ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਨੇ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਕੱਲ੍ਹ, ਪੁਸ਼ਿਆ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੇਠ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਾ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਰਹਿਤ ਹੈ।" ਦਾਈ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਥਰਾ, ਜੋ ਜਲਦੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਮਹਲ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਉਤਰੀ, ਜੋ ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਦੇ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਭਰਪੂਰ, ਮੰਥਰਾ ਨੇ, ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ, ਜੋ ਲੇਟ ਰਹੀ ਸੀ, ਕਿਹਾ: "ਉਠ, ਮੂਰਖ! ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਲੇਟ ਰਹੀ ਹੈ? ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ।" "ਤੂੰ ਸੁਭਾਗਾ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਉੱਤੇ ਗਲਤ ਮਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ 'ਚ ਦਰਿਆ ਦੀ ਧਾਰ।" ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਕੈਕੇਈ ਡੂੰਘੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਪੈ ਗਈ। ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਸਭ ਠੀਕ ਹੈ, ਮੰਥਰਾ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਚਿੰਤਤ ਤੇ ਦੁਖੀ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ।" ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਨਰਮ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਥਰਾ, ਜੋ ਬੋਲਣ 'ਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਸੀ, ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਹੋਰ ਵੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੋਈ, ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਿਅਕਤ ਕਰਨ ਤੇ ਦੁਖ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ, ਕਿਹਾ: "ਮਹਾਰਾਣੀ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਤੇ ਅੰਤ-ਰਹਿਤ ਮੁਸੀਬਤ ਆ ਗਈ ਹੈ: ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਡੂੰਘੇ ਡਰ ਵਿਚ ਪਈ ਹਾਂ, ਦੁਖ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹਾਂ।" "ਕੈਕੇਈ, ਤੇਰਾ ਦੁਖ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਹੋਵੇਗਾ; ਤੇਰੀ ਥੱਲੀ ਮੇਰੀ ਥੱਲੀ, ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" "ਤੂੰ ਰਾਜ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪਤਨੀ ਹੈ; ਕਿਵੇਂ, ਮਹਾਰਾਣੀ, ਤੂੰ ਰਾਜ-ਧਰਮ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੀ?" "ਤੇਰਾ ਪਤੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਝੂਠਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਮਿੱਠੇ ਹਨ, ਪਰ ਸੁਭਾਵ ਕਠੋਰ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਖਾ ਖਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।" "ਹੁਣ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਖਾਲੀ ਦਿਲਾਸੇ ਦੇਣ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ, ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ 'ਚ ਮਿਲਾ ਦੇਵੇਗਾ।" "ਉਹ ਮੰਦ-ਹਿਰਦੇ ਵਾਲਾ, ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਬਰਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜ 'ਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇਗਾ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਿਰੀਧਾਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।" "ਇਕ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ, ਤੇ ਮਾਂ, ਜੋ ਭਲਾਈ ਦੀ ਦਾਵੇਦਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਜਹਿਰੀਲਾ ਸੱਪ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾ ਲਏ—ਤੂੰ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਫਸ ਗਈ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਅਣਦੇਖਿਆ ਸੱਪ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਅੱਜ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਐਸੇ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਉਡੀਕ, ਤੇ ਕੈਕੇਈ ਤੇ ਮੰਥਰਾ ਵਿਚਲੇ ਸੰਵਾਦ, ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।